Molenzorg
Kuringen (Hasselt), Limburg
<p>Herkenrodemolen</p>
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 21.04.2016
Naam

Herkenrodemolen

Ligging Herkenrodeabdij
3511 Kuringen (Hasselt)

op de Demer
kadasterperceel E50


toon op kaart
Geo positie 50.955158, 5.278752
Eigenaar vzw Herita
Gebouwd voor 1233 / 1836
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Groot rechthoekig gebouw; natuursteen op de hoeken
Gevlucht/Rad Houten onderslagrad (ontbreekt nog)
Inrichting Opnieuw geplaatst in 2006
Toestand Maalvaardig hersteld
Bescherming M: monument, L: landschap,
05.12.1974
Molenaar Nog aan te wijzen
Openingstijden Info: secretariaat@herkenrode.be
Internet bron

Herkenrodemolen

Beschrijving / geschiedenis

De Herkenrodemolen is de watermolen van de voormalige abdij van Herkenrode, die achter de nog bestaande abdijgebouwen gelegen is. De fundamenten van dit gebouw wijzen uit dat de Herkenrode molen een van de oudste gebouwen van de abdij is. Reeds in een charter van 1233 wordt er naar verwezen.

De Abdijsite Herkenrode is een stille getuige van een groots verleden, dat begint in 1179 in het centrum van het graafschap Loon. In 1217 werd Herkenrode de eerste vrouwenabdij van de cisterciënzerorde in de Nederlanden. De adellijke dames die de abdij eeuwenlang bestuurden, drukten hun stempel op de regio. De abdij groeide uit tot een druk bezocht bedevaartsoord. Tot de Franse Revolutie kende de abdij afwisselend periodes van gewelddadig verval en enorme bloei.

In 1796 moesten de zusters noodgedwongen vertrekken. Begin 1797 verkochten de Franse revolutionairen de abdij met al haar bezittingen, waaronder de watermolen, als “zwart goed” aan de meestbiedende. De nieuwe eigenaars verdeelden het domein en begonnen met de ontmanteling en uitverkoop van de kunstschatten van de abdij.

In de kerk en in de abdijgebouwen startten de particuliere eigenaars industriële activiteiten: een textiel- en een suikerfabriek. Door de opeenvolgende faillissementen ontstond er echter een duidelijke verwaarlozing van het patrimonium. Na 1820 verdwenen door brand en afbraak de abdijkerk, de kloostergang en een groot deel van de oorspronkelijke kloostergebouwen. Triest dieptepunt is de kerkbrand in 1826. Het historisch hart van de voormalige abdij zou uiteindelijk volledig afgebroken worden.

Voor 1840 bleef enkel de familie Claes eigenaar van Herkenrode met de watermolen. Zij bewonen het vroeger abdissenkwartier en bepalen de verdere geschiedenis van Herkenrode. Rond 1880 worden de resterende gebouwen verhuurd als woningen, stallen en schuren voor pachters van de landbouwgronden.

Een groot gedeelte van de watermolen ging in 1824 in vlammen op. De ruïne van de molen werd in 1836 heropgebouwd. Het molenwerk werd toen gehaald uit de Dorpsmolen van Genk

De bestendige deputatie van de provincie Limburg keurde op 25 april 1849 de vastgestelde pegelhoogte van 1,630 meter goed. De toenmalige eigenaar was Ulysse Claes, die ook de nog bestaande Tuyltermolen van Kuringen bezat.

Eigenaars na 1840:
- voor 1844, eigenaar: Claes Ulysse, rentenier te Kuringen
- 1881, erfenis: Claes-Van Vinckenroye Joseph, rentenier te Kuringen
- 1914, erfenis: De Keuster-Claes August, makelaar te Antwepen, later rentenier te Kuringen
- 1941, erfenis: Hermant-Malclés André, architect te Brussel, later te Parijs
- 1928, erfenis: a) Hermant-Malclés André, de weduwe, te Parijs (vruchtgebruik), b) Hermant Michel, realisator TV, te Moule-Yvelines (Fr.) (voor 1/2 naakte eigendom), c) Hermant Aurelie, te Parijs.
- 1972, verkoop: Reguliere Kanunnikessen van het Heilig Graf
- 1998, verkoop: Vlaamse Overheid, in erfpacht aan Stichting Vlaams Erfgoed vzw, latere benaming: Erfgoed Vlaanderen vzw, thans Herita vzw

Er werd een stoommachine geplaatst, maar die werd in 1883 verwijderd.

In 1904 barstten de molenstenen. Mogelijk zijn dit de oude stenen die nog naast de ingang van de molen liggen. Tot eind jaren 1960 werd de molen nog gebruikt om graan mee te malen.

Ondanks enkele pogingen tot bescherming van het domein Herkenrode, zou het nog decennia duren vooraleer er wezenlijk verandering in de situatie kwam.

In 1972 kochten de Reguliere Kanunnikessen van het Heilig Graf de abdissenverblijven en het landschappelijk park. Zij richtten een gedeelte in als bezinningshuis en bouwden een nieuw klooster met respect voor de bestaande architectuur.

In 1974 werd de abdij Herkenrode met de watermolen beschermd als monument, en de omgeving als landschap. In 1980 stortte een deel van de molen in: een hoek werd weggespoeld. Het gebouw werd gestut en de bedding van de Demer omgelegd. In 1999 werden er plannen gemaakt om de watermolen te herstellen en er elektriciteit mee op te wekken. In september 1999 stortte het dak volledig in.

Maar net toen de nood het hoogst kwam de redding nabij. In 1998 kocht de Vlaamse Overheid zowat 100 hectare van de site, met inbegrip van de watermolen. Het domein werd in erfpacht gegeven aan de Stichting Vlaams Erfgoed vzw (later: Erfgoed Vlaanderen vzw, thans: Herita vzw). De bestaande gebouwen worden met respect voor het verleden gerestaureerd en herbestemd. Grondig wetenschappelijk onderzoek en archeologische opgravingen worden gecombineerd met hedendaagse restauratietechnieken. Aan de hand van een cultuurhistorisch ontsluitingsproject werd de vroegere eenheid en de ruimtelijke samenhang tussen de restanten hersteld. Verdwenen elementen zoals de imposante abdijkerk werden opnieuw opgeroepen door middel van hedendaagse ingrepen.

Door de slechte bouwfysische toestand, werd het watermmolengebouw eerst geheel gedemonteerd. De wederopbouw werd aangevat in oktober 2005. In deze eerste restauratiefase is ook het plaatsen van moerbalken en dakwerk voorzien. Aan de abdijmolen werden in maart 2014 de kaaimuren verstevigd met betonnen profielen, werd binnenin de betonplaat voor de vloer gegoten en worden langs de buitenzijde de bestaande funderingen versterkt. In juni 2014 stonden er nieuwe ramen en werd de vloerverwarming gelegd. Later komt het maalvaardig maken. De werken gebeuren onder leiding van architect Luc Smeets. De watermolen zal onderdak  bieden aan de Stichting Regionaal Landschap Haspengouw, die van hieruit haar activiteiten in de regio zal coördineren.

Maandeljiks, op de derde zondag, wordt de watermolen opengehouden. Het waterrad ontbreekt evenwel nog, maar zou voorzien worden in 2018.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

Enkele bouwkundige en technische kenmerken
Romaanse basisboog in bruine ijzerzandsteen
laatgotische korfboogdeur
sporen van herhaaldelijke verbouwingen
molenwiel en mechanisme waren niet origineel, muurnaden wijzen op het bestaan van een oudere dubbelmolen.

<p>Herkenrodemolen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, 21.04.2016

<p>Herkenrodemolen</p>

Foto: Will Urselmann, Maastricht, 03.08.2010

<p>Herkenrodemolen</p>

Tijdens de restauratie. Foto: Fran├žois Gijsbrechts, Linkhout, 2005

<p>Herkenrodemolen</p>

Binnenwerk. Foto P. Grund, 25.02.1982.

<p>Herkenrodemolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

L. Gielen, "Bouwhistorisch onderzoek van de Herkenrode-watermolen (Kuringen), in: Molenecho's, XXII, 1994, nr. 2, p. 67-68;
Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Lieven Denewet, "Vijf ontmantelingen als aanloop tot restauratie (Ramskapelle, Mullem, Bikschote, Denderwindeke, Herkenrode)", in: Molenecho's, XXIX, 2001, nr. 3, p. 118-123;
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
J. Mertens, “De veiling van de refugehuizen, de hoeven en de molens van Herkenrode”, in M. Van der Eycken, Herkenrode, ‘abdij en levend monument’ (Deurne, 2002) p. 140;
Jan Loubele, "Goed en slecht nieuws uit Limburg", in: Levende Molens, XXVII, 2005, nr. 10, p. 119.
Studiebureau monumentenzorg bvba (Caroline Vandegehuchte), "Bouwhistorisch en materiaaltechnisch onderzoek van gebouwen van de abdijhoeve van Herkenrode (Kuringen)", Tessenderlo, oktober 2003, (opdrachtgever: Erfgoed Vlaanderen vzw).
John Verpaalen, "Watermolen van Herckenrode wordt hersteld" in: Levende Molens, maart 2005.


Laatst bijgewerkt: woensdag 22 november 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens