Molenzorg
Hamme, Oost-Vlaanderen
Naam

De Watermolen
Getijdemolen

Ligging Waterstraat 36
9220 Hamme

op de Durme
1,6 km ten W v.d. kerk
kadasterperceel D424


toon op kaart
Geo positie 51.097851, 4.118256
Eigenaar Rik Geerinckx-Nies
Gebouwd Voor 1371 / na 1381 / na 1523 / voor 1775 / 1884
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Getijdenmolen
Gevlucht/Rad Houten onderslagrad, thans neprad
Inrichting Verwijderd
Toestand Gerenoveerd tot restaurant
Bescherming ---,
Niet beschermd
Molenaar Geen
Openingstijden Als restaurant De Watermolen, tel. 052 479335, info@dewatermolen.be, gesloten op dinsdag, woensdag, donderdag
Internet bron

De Watermolen
Getijdemolen

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Foto: Lieven Denewet  

Beschrijving / geschiedenis

De Watermolen op de Durme was een getijdenmolen: het bewijst de getijdenwerking op deze bijrivier van de Schelde. De watermolen werd al vermeld in 1389 en was in het bezit van keizer Karel.
In 1747 werkte de "Waetermeulen" hebben gewerkt onder het martelaarschap van Cornelis van Overloop. De "ommestellinghe van de Gestaetheydt" is de basis van de belasting waaraan de "meulens" toen onderworpen waren. In 1747 bedroeg die voor de "Waetermeulen" 6 £.
Bij de dood van Cornelis van Overloop in 1763 werd in het sterfhuis door de schepen Gillis de Vijlder en Andries Sturm een openbare verkoop gehouden volgens een prijzij of prijsschatting. Deze verkoop omvatte: "deystels, ryvegers, beetels, ysere bauten, scherphaemers, twee seeften, een graerschup met twee ontschupkens, twee reeper, eenen calluytblock, een graengote, twee sacken tarwe, twintich sacker coeren, 4 sacker, drooge vaeten coren, thien steenen mout", enz. Deze staat schetst een beeld van wat toen in een gepachte watermolen aan de mulder behoorde.
We zien hem aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775).

Het huidige gebouw dateert van 1884: de watermolen werd na vergroting op 1 januari 1885 opnieuw in gebruik genomen.
In 1919 werd de watermolen opgeheven; het gebouw werd verder gebruikt als landgebouw.

Het houten onderslagrad en het binnenwerk zijn verwijderd; sinds 1988 is er een neprad geplaatst. Het gebouw is thans ingericht als restaurant. Het is gelegen in een prachtige omgeving, waar vele wandelaars en fietsers komen.
Rik Geerinckx, uitbater van taverne-restaurant De Watermolen aan de oever van de Oude Durme, heeft samen met zijn schoonbroer Gustaaf Van Havermaet in maart-april 2006 de grondvesten van de vroegere molen blootgelegd. Het resultaat is indrukwekkend: een bijna drie meter diepe put met een grondoppervlakte van 6 m² toont de ronde muren van de asput; een zeer belangwekkende vondst! Toch wijzen de vondsten eerder op een 19de-eeuwse ringput, dan op een 14de-eeuwse getijmolen.

Chronologisch overzicht

1371-1381: oudste vermelding domeinrekeningen
1379-1380-1381: verwoest tijdens Gentse Opstand tegen Lodewijk van Male in 1379
1452: platgebrand in Gentse Opstand tegen Filips de Goede rond Kerstmis
1523: watermolen nog steeds in puin. Jacques Pauwels nam de watermolen in erfpacht met maalrecht op voorwaarde om de heropbouw en maalvaardig maken van de molen uit te voeren
1571-1572: Eigenaar Pieter Pauwels (zoon van Jacques) en pachter Gillis de Ruysschere
1574: oirs van Pieter Pauwels en pachter Jacob Verlent
1577: oirs van Pieter Pauwels

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: De Vos Jan Joseph Francis, eigenaar te Antwerpen
- later, erfenis: de Vos de Hamme Rosalie Caroline Joséphine, echtgeote Van der Beken Pasteel te Turnhout-Korsendonk en b) Borel Charles Frédéric, eigenaar te Brussel (overlijden van Jan Joseph De Vos)
- 17.08.1837, erfenis: a) de Vos de Hamme Sophie Caroline Joséphine, weduwe de Baillet, te Antwerpen en b) Borel Charles Frédéric, eigenaar te Brussel (overlijden van Rosalie Caroline Joséphine de Vos de Hamme)
- 18.04.1839, erfenis: a) Baillet, gravin te Antwerpen en b) Borel Charles, te Brussel (overlijden van Sophie de Vos de Hamme)
- voor 1845: het watermolenstraatje was eigendom van barones de Kessel
- 06.01.1857, deling: a) Mercier Julia Maria en consoorten (voor naakte eigendom), zonder beroep te Brussel en b) Borel Charles (voor vruchtgebruik), eigenaar te Brussel (notaris Van Bevere)
- 03.06.1866, erfenis: Mercier Julia Maria en consoorten (overlijden van Charles Boret)
- 29.07.1872, verkoop: Lambrechts-Sebrecht Lodewijk, koopman te Hamme (notaris De Weert)
- 23.09.1896, verkoop: Van Driessche-Torné Gustaaf, eigenaar te Hamme (notaris De Geyter)
- 18.07.1909, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Gustaaf Van Driessche)
- 22.06.1920, afstand: a) Dierickx-Van Driessche Rudolf, houthandelaar te Sint-Niklaas en b) Van Driessche Jozef Benedikt, notaris te Hamme (notaris Danneboom)
1928: Bogaert-D'Hauwe Petrus.
1943: Baeyens Theofiel.
1962: Brouwerij N.G. Van der Heuvel-Xeelberg.
1986: Rik Geerinckx-Nies.

Het domein is een aantrekkingspunt voor jong en oud. De 5 ha oppervlakte werden als ontspanningsplaats benut.

Lieven DENEWET

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Foto: Harry Van Royen, Hamme, 16.04.2006

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Gustaaf Van Havermaet, Rik Geerinckx en Anne-Marie Nies groeven een put van 3 meter diep en legden de ronde muren van de vroegere asput bloot.

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>De Watermolen<br />Getijdemolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

1. Jan Van de Velde, "Grondvesten van gebouw uit veertiende eeuw opgegraven. ,,Watermolen wordt nieuwe toeristische trekpleister'', Het Nieuwsblad, 06.04.2006.
HAMME - Rik Geerinckx, uitbater van taverne-restaurant De Watermolen aan de oever van de Oude Durme, heeft samen met zijn schoonbroer Gustaaf Van Havermaet de grondvesten van een eeuwenoude watermolen blootgelegd. Het resultaat is indrukwekkend: een bijna drie meter diepe put met een grondoppervlakte van zes vierkante meter toont de ronde muren van een veertiende-eeuwse watermolen, zeldzaam in het Waasland en zelfs in Vlaanderen.
Al twintig jaar stellen we ons de vraag of de overblijfselen van de authentieke watermolen werden gebruikt om de grondvesten op te vullen'', zegt Rik Geerinckx. Hij kocht samen met zijn echtgenote Anne-Marie Nies twintig jaar geleden de taverne van brouwerij Maes. De bevloering in het knusse rechterdeel van het restaurant vertoonde al enige tijd een verzakking.
,,We wisten dat daar ooit het molenhuis heeft gestaan. Het andere gedeelte van het pand was de aangebouwde woning. De uitgave van het boek Malen en molens in Hamme van heemkundige André Van Bossche zette er ons toe aan om met de graafwerken te beginnen. Hij schrijft in dat boek dat de watermolen al in oude geschriften uit 1389 staat vermeld.''
Rik en Gustaaf gingen in stilte aan het werk en groeven schop na schop grond en stenen op. ,,We gaven even de moed op, omdat we niet op de grondvesten stootten. Later bleek dat we net naast de ronde muren groeven.
Ook de vermoeidheid begon ons parten te spelen. Tot we op een grote half ronde blauwe hardsteen stootten en zijdelings de muren blootlegden. Die vondst voedde onze nieuwsgierigheid, zodat we de tweede dag met volle moed herbegonnen met de opgravingen.''
,,Het stukje bij beetje blootleggen van de grondvesten maakte ons intens gelukkig. De ondergrondse bouwconstructie is indrukwekkend. Vrijdag (morgen) komt de conservator van het Molenmuseum in Wachtebeke samen met een wetenschappelijke medewerker langs om deze archeologische vondst te onderzoeken.''
Glazen plaat
,,Zodra die evaluatie klaar is, zullen we de put afdekken met een zware glazen plaat en kan deze ontdekking, als we voor verlichting en verluchting zorgen, een toeristische trekpleister worden'', besluit Rik Geerinckx. Hij ontving in 1988 al een oorkonde van het Verbond voor Heemkunde van Oost-Vlaanderen voor de geslaagde restauratie van de huidige Watermolen. Toen kwam Jean-Marie Pfaff zelfs het nieuwe schoepenrad inhuldigen.

2. JVdV, ,,Watermolen was ooit van Keizer Karel'', in: De Gentenaar, 06/04/2006.
De Hamse heemkundige André Van Bossche, conservator van het archeologisch museum Van Bogaert-Wauters, bestudeerde het molenverleden van Hamme. In het boek Malen en molens in Hamme doet hij de geschiedenis uit de doeken van de 41 molens die Groot-Hamme ooit rijk was. ,,De vondst van Rik Geerinckx en zijn familie is opzienbarend'', zegt Van Bossche. ,,In mijn boek geef ik onder meer een opsomming van alle eigenaars ooit van deze unieke watermolen. Daaronder ook Keizer Karel en veel later in de negentiende eeuw de Hamse burgemeester Joseph Van Driessche. Met uitzondering van de getijdenmolen in Rupelmonde telt het Waasland geen andere watermolens.''
Voorintekenen voor het boek Malen en molens in Hamme kan uitsluitend door overschrijving van 12,50 euro op rekeningnummer 443- 2517609-80 van de vzw Vrienden van de Durme- en Scheldehoek met vermelding van 'Molenboek' en het aantal.

3. Hamme: Grondvesten van watermolen uit veertiende eeuw zijn negentiende eeuws...
Rik Geerinckx, uitbater van taverne-restaurant De Watermolen aan de oever van de Oude Durme, heeft samen met zijn schoonbroer Gustaaf Van Havermaet de grondvesten van een eeuwenoude watermolen blootgelegd. Het resultaat is indrukwekkend: een bijna drie meter diepe put met een grondoppervlakte van zes vierkante meter toont de indrukwekkende ronde muren waarvan gedacht werd dat ze van een veertiende-eeuwse watermolen getuigden, zeldzaam in het Waasland en zelfs in Vlaanderen.
"Al twintig jaar stellen we ons de vraag of de overblijfselen van de authentieke watermolen werden gebruikt om de grondvesten op te vullen'', zegt Rik Geerinckx. Hij kocht samen met zijn echtgenote Anne-Marie Nies twintig jaar geleden de taverne van brouwerij Maes. De bevloering in het rechterdeel van het restaurant vertoonde al enige tijd een verzakking. ,,We wisten dat daar ooit het molenhuis heeft gestaan. Het andere gedeelte van het pand was de aangebouwde woning. De uitgave van het boek "Malen en molens in Hamme" van heemkundige André Van Bossche zette er ons toe aan om met de graafwerken te beginnen. Hij schrijft in dat boek dat de watermolen al in oude geschriften uit 1389 staat vermeld.''
Na twee dagen graven werd op een grote half ronde blauwe hardsteen gestoten en werden zijdelings de muren blootgelegd. Intussen kwam in de ondergrond een indukwekkende ondergrondse bouwconstructie tevoorschijn. De eigenaars verwittigden de bevoegde instanties en via de pers werd als snel de mare verspreid dat de grondvesten van de 14de-eeuwse watermolen gevonden waren. Maar daar is na controle door Walter Van den Branden, conservator van het Molencentrum van Wachtebeke, geen sprake van. De gevonden restanten zijn zeker niet ouder dan de 19de eeuw.
Toch zullen de eigenaars de put afdekken met een zware glazen plaat en dan “kan deze ontdekking, als we voor verlichting en verluchting zorgen, een toeristische trekpleister worden'', aldus Rik Geerinckx.

Persbericht. JDVD, "Brandweer geeft fiat voor schaatspret op Oude Durme", in: Het Nieuwsblad, 13.01.2010.
Hamme - Schaatsliefhebbers kregen gisteren om 14 uur van de brandweer een vrijgeleide om hun favoriete wintersport te beoefenen op de Oude Durme.
'Ter hoogte van De Watermolen hebben we een ijsdikte van 12 centimeter gemeten, en dat is voldoende om schaatsen toe te laten. De boswachter van Natuur en Bos van de Vlaamse Gemeenschap, die eigenaar is van de Oude Durme, zal nu een zone afbakenen waarin schaatsen is toegelaten.' Met die woorden opende de brandweer de Oude Durme voor schaatsers. 'Al betreden die het ijs wel op eigen verantwoordelijkheid.'
Hugo De Potter (57), Andy Mariën (32) en Rudy De Clercq (32) waren de eerste schaatsers van dienst. 'Ik heb speciaal vakantie genomen om te komen schaatsen, nadat ik in Het Nieuwsblad las dat om 14 uur metingen zouden gebeuren', zegt Hugo.
'Natuurijs is super om op te schaatsen, en ook de grote oppervlakte is aantrekkelijk. Ik begrijp dat een zone wordt afgebakend, want op sommige plaatsen verderop kraakt het ijs. Dan is massaal schaatsen gevaarlijk. Vorig jaar konden we wel beschikken over de volle lengte van drie kilometer.'
Rudy kwam donderdag al eens op het ijs wandelen. 'En dan kriebelt het natuurlijk om te kunnen schaatsen', zegt hij. Andy is de minst ervaren schaatser van het trio. 'Ik kan geen kunstjes doen, maar geniet evenveel als mijn vrienden.'
Boswachter Joris Goossens gaf de schaatsers nog meer hoop. 'Als de noordoostenwind goed blijft waaien, kan de ijsdikte nog toenemen', besloot hij."

Persbericht. Dirk Rooms, "Open monumentendag 2010, Hamme stelt zijn molens open", Het Nieuwsblad, 11.08.2010.
HAMME - Op zondag 12 september wordt het lokaal erfgoed weer opengesteld voor het grote publiek. Deze keer is het thema 'De vier elementen' evident dat de prachtige Hamse molens aan bod komen.
De watermolen aan de Oude Durme is een getijdenmolen en heeft een 14de-eeuwse voorloper. De molen is zelf in
de 16de eeuw gebouwd en is sinds 1921 niet meer in gebruik.
De huidige eigenaars hebben het gebouw (nu een
restaurant) gerestaureerd en bij die werken kwam de oude waterput weer tevoorschijn. De gidsbeurten belichten ook de natuur in de omgeving.
Er worden archiefmateriaal en kaarten van de watermolen en de Oude Durme getoond.
Praktische info: Waterstraat z/n
Windmolen De Grote Napoleon is de enige overblijvende van de ooit 36 Hamse windmolens. De Grote Napoleon is een stenen bergmolen (1816). Ondanks zijn beschermde status stond de ongebruikte molen lang te verkommeren tot hij het voorbije jaar werd gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Er wordt ook weer brood gebakken en de site werd uitgebreid met een bakkerijmuseum. Dat alles is voor het eerst te zien op Open Monumentendag!
Er worden tekeningen en foto's getoond van de 35 verdwenen Hamse molens. kinderen ontdekken hoe je van graan tot brood komt.
Praktische info: Posthoornplein 6a
meer info:www.openmonumenten.be/oost-vlaanderen/hamme

JVDV, "Eerste artistieke Keramiekmarkt aan de Oude Durme", Het Nieuwsblad, 14.08.2010.
Rik Geerinck van De Watermolen stelt zijn weide ter beschikking van de eerste Keramiekmarkt van Dimitri Cambier en Karine Bergmans.
Hamme - Morgen vormt de omgeving van de Oude Durme aan De Watermolen het decor voor de eerste Keramiekmarkt van Dimitri Cambier.
De 47-jarige beroepskeramist uit Hamme wil zoveel mogelijk mensen laten genieten van de keramiekkunst. Hij selecteerde daartoe vijftien collega's uit tweehonderd keramisten. 'Zelf ben ik al 22 jaar bezig met keramiek en ik maakte daar enkele jaren geleden mijn beroep van', licht Cambier toe. 'We bezochten al heel wat keramiekmarkten en zagen er heel vaak hetzelfde, met de nadruk op commerciële gebruiksvoorwerpen. Met onze eerste Keramiekkunstmarkt aan De Watermolen willen we illustreren dat werken met keramiek meer is dan een ambacht.'
Zijn partner Karine Bergmans opperde om te werken met een geselecteerd aantal kunstenaars. 'Zij stuurde e-mails naar keramisten en speciaalbladen en we plaatsten ook een oproep op onze website. De respons was enorm, want we kregen om en bij de tweehonderd reacties. Op basis van foto's en het verhaal van de deelnemers selecteerden we vijftien hoog aangeschreven keramisten, die ook bereid zijn om mee te werken aan demonstraties van raku-stoken, rookstoken, draaien en opbouwen. We presenteren dus meer dan keramische potten en pannen. Ook het decor rond de Oude Durme is een schitterende factor. We zijn dan ook gelukkig dat Rik Geerinck zijn domein rond De Watermolen ter beschikking wil stellen. Bezoekers kunnen hier ook terecht voor een hapje en een drankje. De Oude Durme is zowat mijn muze geworden. Ik installeerde hier eerder al twee kunstwerken en heb hier ook een volkstuintje, waar ik tot rust kom en inspiratie kan opdoen.'
Dimitri toont ons een zeemijn in keramiek. 'De vorm is als een traan en symboliseert het vele verdriet ten gevolge van de oorlogen', vertelt de man, die vorige maand nog met succes te gast was in een kunstgalerie in het Nederlandse Sittard en momenteel ook exposeert in de kerk van Lissewege.
Zondag tussen 10 en 18uur keramiekkunstmarkt aan De Watermolen, Waterstraat in Hamme. Gratis. Info: Dimitri Cambier, tel. 0486-40.34.93.

Jean-Pierre De Lamper, "Kunstige keramiek aan de Oude Durme", Het Nieuwsblad, 17.08.2010.
Hamme - De Watermolen en de Oude Durme vormden zondag het decor voor de kunstwerken van een vijftiental keramisten die ingingen op de uitnodiging van beroepskeramist Dimitri Cambier uit Hamme. Het bleef, ondanks dreigende wolken en heel wat wind, zo goed als droog. Het was de bedoeling van Cambier om met deze keramiekkunstmarkt aan te tonen dat werken met keramiek meer is dan een ambacht. Daar is hij in geslaagd. jdl

JVDV, "Blauwe wimpel voor Oude-Durmewater", Het Nieuwsblad, 11.06.2013.
Hamme - Het Hamse triatlonteam en de vrije basisschool Sint-Pieter organiseerden hun Watermolentriatlonweekend, met zaterdag de recreatieve trio's en zondag de ervaren triatleten. In tegenstelling tot vorig jaar toen de waterkwaliteit van de Oude Durme beneden peil was, kreeg de organisatie nu wel een blauwe wimpel voor het zuivere water aan de Watermolen.

 

Literatuur

"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten G-H-I", Rotem, Studiekring Ons Molenheem, 2000;
André Van Bossche, "Malen en molens in Hamme", Hamme, 2006, 120 p.
 
Persberichten
Jan Van de Velde, "Grondvesten van gebouw uit veertiende eeuw opgegraven. ,,Watermolen wordt nieuwe toeristische trekpleister'', Het Nieuwsblad, 06.04.2006;
JVdV, ,,Watermolen was ooit van Keizer Karel'', in: Het Nieuwsblad, 06/04/2006.
JDVD, "Brandweer geeft fiat voor schaatspret op Oude Durme", in: Het Nieuwsblad, 13.01.20210.
Dirk Rooms, "Open monumentendag 2010, Hamme stelt zijn molens open", Het Nieuwsblad, 11.08.2010.
JVDV, "Eerste artistieke Keramiekmarkt aan de Oude Durme", Het Nieuwsblad, 14.08.2010.
Jean-Pierre De Lamper, "Kunstige keramiek aan de Oude Durme", Het Nieuwsblad, 17.08.2010.
JVDV, "Blauwe wimpel voor Oude-Durmewater", Het Nieuwsblad, 11.06.2013.


Laatst bijgewerkt: vrijdag 11 april 2014
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens