Molenzorg
Binderveld (Nieuwerkerken), Limburg
<p>Elsbroekmolen, Elsebroekmolen<br />Molen van Binderveld, Binderveldmolen<br />Melstermolen</p>
Foto: Marc Willems, Oevel, 29.10.2006
Naam

Elsbroekmolen, Elsebroekmolen
Molen van Binderveld, Binderveldmolen
Melstermolen

Ligging Molenstraat 81
3850 Binderveld (Nieuwerkerken)

zuidzijde
overgeng Binderveldseweg
grens met Runkelen (Sint-Truiden)
op de Melsterbeek
kadasterperceel B216


toon op kaart
Geo positie 50.855892, 5.161570
Eigenaar Privaat
Gebouwd Voor 1379 / 17de eeuw / 1910
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bakstenen gebouw
Gevlucht/Rad Metalen onderslagrad
Inrichting Nog aanwezig
Toestand Behoorlijk
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
18.11.1993
Molenaar Geen
Openingstijden Op aanvraag

Beschrijving / geschiedenis

De Els(e)broekmolen, Binderveldmolen (Molen van Binderveld) of Melstermolen is een graanwatermolen op de Melsterbeek, aan de zuidzijde van de Molenstraat (nr. 81), op de overgang met de Binderveldseweg en op de grens met Runkelen (Sint-Truiden). Deze beek is trouwens op de grens van beide dorpen gelegen. De omgeving heeft, met zijn weilanden, nog steeds een landelijk karakter.

De watermolen werd voor 1379 gebouwd en behoorde toe aan de opeenvolgende heren van Binderveld (zie de opsomming hierna). De kasteelheren verkochten de molen in 1871 aan de molenaar (Karel Arnauts-Streel).

Vermoedelijk deelde de watermolen het lot van het nabijgelegen kasteel van Binderveld (Molenstraat 31)waar de dorpsheren woonden. Dat kasteel werd kort na 1635 verwoest door Kroatische huurlingen onder Jan van Weert, werd in 1637 opnieuw verwoest door Hollandse troepen en werd in 1654 ingenmen door soldaten van de hertog van Lotharingen.

We zien hem aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775) met roodgekleurde gebouwen (dus in steen), op de Atlas der Buurtwegen (1843) en op de topografische kaart van Vandermaelen (ca. 1850) met de benaming "M(oul)in de Binderveld".

Eigenaars:
- tot 1371: familie van Montenaken
- 15de eeuw: familie van Hamal
- vanaf 1525: familie van Grevenbroek
- 1534-1722 (door huwelijk): familie van Copis
      1635-1653: van Copis Hïëronymus, heer van Binderveld
- 1722-1766 (door huwelijk): Le Roy baron J.B.C., heer van Binderveld
- 1766-1777: zijn erfgenamen
- na 1777: van Nicolaerts
- tot 1826: de Succa L.L.J.
- 1826, verkoop: Schrijnmakers-Lijnen
- voor 1844, eigenaar: Lijnen Pieter, rentenier te Binderveld
- 1868, erfenis: De Schrijnmakers Maria, rentenierster te Binderveld
- 1871, verkoop: Arnauts-Streel Karel, molenaar te Binderveld
- 1882: de weduwe (overlijden van Karel Arnauts)
- 1904, verkoop: a) Arnauts-Nijns Robert, landbouwer te Binderveld, b) Arnauts Celestina, landbouwster te Binderveld, c) Vanbusselt-Arnauts Pieter, landbouwer - later molenaar te Binderveld
- 1935: en kinderen Vanrusselt
- 1962: de kinderen Vanrusselt
- 1966, verkoop: Nolmans-Pierquet Jozef, beenhouwer te Sint-Truiden

De provincie Limburg keurde op 10 september 1847 de vastgestelde pegelhoogte van 1,445 meter goed. De toenmalige eigenaar was Pierre Leynen.

De kleine korenwatermolen ligt in het verlengde van en aansluitend bij de woning en schuurtje. Het bakstenen molengebouw is een tweetal traveeën breed en één bouwlaag hoog onder een zadeldak met pannen. Eén travee wordt geaccentueerd door een luikap. De watergevel heeft één venster op maalzolderhoogte.

De molen is verschillende keren verbouwd. Het huidig bakstenen gebouw dateert pas van 1910 en werd verbouwd in 1937. Het metalen onderslagrad, het sluiwerk en het binnenwerk zijn mogelijk ouder en nog aanwezig. De molen werd beschermd als monument op 18 november 1993 en zal op termijn hersteld en weer maalvaardig gemaakt worden. Nabij de molen bevond zich, van 1880 tot 1980, café "'t Moleken".

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Elsbroekmolen, Elsebroekmolen<br />Molen van Binderveld, Binderveldmolen<br />Melstermolen</p>

Foto: Marc Willems, Oevel, 29.10.2006

<p>Elsbroekmolen, Elsebroekmolen<br />Molen van Binderveld, Binderveldmolen<br />Melstermolen</p>

Foto: Fran├žois Gijsbrechts, Linkhout

<p>Elsbroekmolen, Elsebroekmolen<br />Molen van Binderveld, Binderveldmolen<br />Melstermolen</p>

Foto: Jan Das, 23.12.2008

<p>Elsbroekmolen, Elsebroekmolen<br />Molen van Binderveld, Binderveldmolen<br />Melstermolen</p>

Foto: Armand Carre (col. Levende Molens - Molenecho's vzw)

Bijlagen

Denis Heusdens, "Oude gebouwen en families in Wijer - Deel 9" (Het Moleken, "De Molen van Mil van Jen"), Info Heemkunde Nieuwerkerken, VII, 2011, 6 (sept.-okt.), p. 1-4.

Ook bij deze aflevering kan de kaart afgedrukt in het infoblad van november-december 2010 gebruikt worden. Nu staan "Het Moleken" en "De Maalderij" van Emile Huybrechts in de kijker; zij zijn gelegen aan het raakpunt Schansstraat-Verlaerstraat, in de onmiddellijke omgeving van de kapel van De Koude Steen.

Het Moleken.

Op de kaart uit 1841 ziet men de percelen 23 (boomgaard), 24 (huis en koer), 25 (tuin), en 26 (landbouwgrond). In 1845 waren die percelen en gebouwen eigendom van de landbouwer Henri Degeling. Zijn zuster Margaretha was in 1818 getrouwd met Michel Vanstraelen, en hertrouwd in 1820 met Arnoldus Franciscus Slingers. Michel was in 1819 gestorven op 27-jarige leeftijd toen zijn echtgenote Margaretha zwanger was. Het kindje werd geboren en is na 22 dagen in 1820 gestorven. Hetzelfde jaar (her)trouwt Margaretha met Arnold Slingers. Henri Degeling (+1866) was op zijn beurt de schoonbroer van Arnold Slingers; zijn vrouw heette Regina Slingers.

Door notariële verkoop van de eigendommen van bovengenoemde familie komt de hofstede met gronden uiteindelijk in bezit van Pieter-Jan Vanstraelen (1856-1922) en zijn echtgenote Philomena Thoelen (1853-1933). Zij hadden 10 kinderen.
Het was dit echtpaar dat reeds in 1880 naast hun landbouwbedrijf begon met de uitbating van café "Het Moleken". Vandaar noemde men hun kinderen Jef van 't Moleken, Gustaaf van 't Moleken, enz....

Het café heeft 100 jaar bestaan, van 1880 tot 1980. Behalve het café was er ook een kruidenierswinkel in het gebouw. Deze is (mogelijk) iets eerder dan het café gesloten? In een vorige bijdrage werd reeds beschreven hoe de "handboogschutterij van Wijer" er haar verenigingslokaal had, en dat er iedere zondag "schieting" was op de schietstand gelegen op het perceel nr. 26 (zie kaart).

Na Pieter-Jan en Philomena hebben hun dochter Martha (1897-1973) en echtgenoot Martin Knapen het café en de winkel overgenomen. In deze periode heeft Maria Knapen er ook een naaischool gehad, waar veel meisjes uit Wijer en naburige dorpen hun stiel als naaister leerden. Na Martha en Martin heeft hun dochter Simonne samen met haar echtgenoot Florimond Senden de winkel en het café verder uitgebaat tot aan de sluiting.

Veel van deze gegevens komen uit de registers van de burgerlijke stand van Wijer, evenals uit het boek "Genealogie Vanstraelen" geschreven door Valère Vanstraelen (zoon van Ernest en tevens achterkleinzoon van Pieter-Jan) en Martin Slootmakers die zelf ook met een meisje uit het geslacht Vanstraelen getrouwd is. Dit boek is zeker een aanrader voor diegenen die geïnteresseerd zijn in stamboomonderzoek en familiegeschiedenis omdat het mogelijk "ALLE" Vanstraelens bevat vanaf 1500 tot en met 2000.

Op het perceel 22 stond later het café "In de vlieg". In 1842 was dit perceel eigendom van de rentenier Hardêques uit Sint-Truiden.

Perceel 20 was in 1842 eigendom van Arnold Vanbergen. Nr. 27 was een bos en werd Mattes Bos genoemd, verwijzend naar Martinus Vanbergen die er in een huis woonde dat rond 1880 zou gebouwd zijn. Later hebben zijn neef Jefke Vanbergen en zijn vrouw Martha en kinderen gewoond totdat zij verhuisden verderop in de Schansstraat waar Paul en Jos nog ooit een garage hebben uitgebaat.

De Molen van "Mil van Jen".

Wanneer men de kaart bekijkt ziet men dat de "kapel van de Koude Steen" (nr. 118) toen eigenlijk te midden van een knooppunt van straten lag. Dat is later veranderd naar de huidige toestand, en met een verbreding van de wegen. Dit gebeurde in die mate dat de bocht méér afgerond werd over het perceel nr. 43, waardoor de kapel samen met de maalderij op een groter eiland kwam te liggen. De huidige Schansstraat loopt alzo voor het gebouw door richting Nieuwerkerken. De maalderij-winkel van Mil Huybrechts en Eufrasie Maes werd dan ook pas begin 1900 gebouwd, en dit door Cornelis Eduard Baeten (molenaar), afkomstig van Zonhoven en getrouwd met Jozefien Ruymen, een meisje van Kozen. Oudere mensen in Wijer herinneren zich nog de molenaar Henri Schreurs. Hij nam de molen over van Baeten. Henri Schreurs en zijn echtgenote Leonie Knaepen (gehuwd in 1908) hadden geen kinderen. Toen Henri weduwnaar werd kwam Mil Huybrechts hem in de molen helpen. Enkele jaren later heeft Emile op zijn beurt de molen gekocht en het bedrijf verder gezet.

Emile Huybrechts was getrouwd met Eufrasie Maes, de dochter van schoolmeester Marcel Maes. Zij hadden meerdere kinderen waarvan één van de dochters "Tine" de winkel verder heeft uitgebaat totdat zij zelf een huis gebouwd heeft en erin is gaan wonen. Met het overlijden van Emile in 1971 hielden alle molenactiviteiten op. Nadat Tine verhuisde werd het gebouw verkocht, deels verbouwd, en bevindt het zich in de huidige staat (zie foto).

Tenslotte liggen er nog perceel 119 (land), en 117 en 116 (huis en tuin) van Thijs Guillaume (Willem) waar later Leopold Vanstraelen (Pol van 't Moleken) gewoond heeft. De percelen 113, 114 en 115 (huis en tuin) waren in 1842 eigendom van de weduwe Arnold Slingers (Margaretha Degeling). Deze percelen zijn later in handen gekomen van de nakomelingen van Arnold, o.a. Anna Barbara Slingers, en haar zoon Arnold (Nol) de kuiper die er café hield met een van de eerste televisies in het dorp.

Dat waren zo maar eventjes 3 café's en 2 kruidenierswinkels binnen de 50 meter van mekaar.

Denis Heusdens

Literatuur

Archieven
Archief Onroerend Erfgoed Limburg, DL000367, Elsbroekmolen, beschermingsdossier (J. De Schepper, 1993).

Uitgegeven bronnen
Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden van Jozef Jean François de Ferraris, opgesteld tussen 1770-1778, schaal 1:11.520.

Werken
E. Bousson, "Het kasteel van Binderveld", in "L'Ancien Pays de Looz", 2, 1897-1898, p. 13, 18, 24-25, 38-39.
R. Enckels, "Bijdrage tot de geschiedenis van Binderveld" , Het Oude Land van Loon, 23, 1968, p. 5-24.
C.G. De Dijn, "Monumentenroutes 1975", in Kunst en Oudheden in Limburg,Hasselt, 1975, pagina 19.
Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996.
Schlusmans F. m.m.v. Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch., "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z)", Brussel - Gent, 1981.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 9 augustus 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens