Molenzorg
Maarke-Kerkem (Maarkedal), Oost-Vlaanderen
<p>Ter Borgtmolen</p>
Foto: Jean-Paul Vingerhoed
Naam

Ter Borgtmolen

Ligging Borgtstraat 4
9680 Maarke-Kerkem (Maarkedal)

700 m W v.d. kerk
op de Maarkebeek
kadasterperceel A247bis


toon op kaart
Geo positie 50.818199, 3.643972
Eigenaar Privaat
Gebouwd voor 1154 / ca. 1780
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bakstenen gebouw met dakkapel, aanhangsel van het woonhuis
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad
Inrichting Drie steenkoppels, graankuiser, buil, haverbreker
Toestand Gerenoveerd, draaivaardig
Bescherming ---,
Niet beschermd, wel in vastgestelde inventaris bouwkundig erfgoed
Molenaar De bewoner
Openingstijden Niet toegankelijk

Beschrijving / geschiedenis

De watermolen Ter Borgt is gelegen op de Maarkebeek in de Borgtstraat 4, zo'n 700 m westwaarts van de kerk, nabij de wijk Ter Borcht.

Net zoals dit het geval was met de twee andere watermolens in Maarke-Kerkem, werd ook deze molen al vermeld in 1154 als schenking van Arnaud van Oudenaarde aan de abdij te Ename.

In de tweede helft van de 16de eeuw was de molen in bezit van de graaf van Lalaing. Olivier Ketele pachtte ze toen voor 8 mud en 6 halsters koren per jaar.

Eind 1787 werd te huur aangeboden bij de baljuw Thienpont in zijn hoedanigheid van ontvanger: een schone en welgelegen graanwatermolen, genaamd “Molen te Borgt”, gelegen binnen Maarke op de Maarkebeek, op drie kwartier gaans van de stad Oudenaarde. De molen, met het woonhuis daar annex, is helemaal nieuw gebouwd in steen en met schaliën bedekt. Met schuren en stallingen is het erf (meers, weide en zaailand) ongeveer 1 ½ bunder groot. Vrij in gebruik vanaf 15 januari 1788. 

Uit het proces-verbaal van de gemeente Maarke-Kerkem uit 1820:
"Il y a dans la commune de Maerke-Kerckem trois moulins à eau dont deux appartiennent à Mr. Van Sassegem de Gand, l'un situé Section A n° 312, servant à moudre du grain et l'autre Section A n° 712 servant à moudre l'huile. L'expert n'ayant pu se procurer les baux, a dû se borner à prendre des renseignements dans la commune, dans celles voisines et à établir une juste proportion entre les propriétés. Ils les estime d'égale valeur et devoir (sic) être portés à un revenu brut chacun de fl. 105 dont le tiers déduit pour frais d'entretien et réparation porte un revenu net à fl. 70. Le troisième appartenant à Mr. Versmessen de Gand et situé Section A n°247bis. Il sert à moudre du grain. L'expert l'estime de la même valeur que les deux précédents d'après les renseignements. Toutefois qu'il s'est procuré sur sa valeur locative et son produit annuel donc en revenu net de fl. 70."

De oliewatermolen werd in 1834 ingedeeld in klasse 1, met een kadastrale waarde van 228 frank.

Eigenaars na 1820:
- 1820, eigenaar: Versmissen Antoine, te Gent
- voor 1834, eigenaar: Versmissen-de Kerckhove Antoine, de weduwe, zonder beroep te Gent
- 25.07.1854, erfenis: Versmissen ANtoine François, zonder beroep te Beveren (overlijden van de weduwe de Kerckhove - "ferme et moulin à eau")
- 30.06.1856, erfenis: Vanderplancke Mathilde Ursule Caroline, zonder beroep te Beveren (overlijden van Antoine François Versmessen)
- 31.05.1888, verkoop: de Potter d'Indoye Joseph Jean Ghislain Corneille, zonder beroep te Melle (notaris Nève)
- 08.10.1892, erfenis: de Potter d'Indoye-Vanderstraeten Waillet Joseph, zonder beroep te Kluizen (overlijden van Jean-Joseph Ghislain Corneille de Potter d'Indoye)
- 16.02.1917, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Joseph de Potter d'Indoye)
- 08.05.1935, deling: de Potter d'Indoye-Ruzette Joseph Paul Charles, zonder beroep te Gent (notaris Van der Eecken)
- 04.01.1975, gift: a) de Potter Joseph Paul Charles (voor vuchtgebruik) en b) d'Hoop-de Potter d'Indoye (voor naakte eigendom), directeur (notaris Van der Eecken)
- 24.05.1979, einde vruchtgebruik: de Potter d'Indoye Christiana Bertha, echtgenote d'Hoop de Synghem Xavier Paul Yves Fernand, directeur (notaris Van der Eecken - hoeve met afhangen
- 03.01.1995, gift: a) de Potter d'Indoye Christiana Berhta, echtgenote d'Hoop de Synghem Xavier Paul Yves Fernand (voor vruchtgebruik) en b) (elk voor 1/6 naakte eigendom) haar kinderen (kinderen: a) d'Hoop de Synghem-Henry de Frahan Emmanuel Hubert Anne Marie Joseph Ghislain, directeur te Lausanne-Mont-Blesson, b) d'Hoop de Synghem-Godin Philippe Joseph Marie André Marie GHislain, zonder beroep te Gent, c) d'Hoop de Synghem-Van der Straeten Ponthoz Hubert Ghislain Michel Marie Joseph, dokter te Sint-Pieters-Woluwe, d) d'Hoop de Synghem Marie Pia Andrée Madeleine Josèphe Ghislain, echtgenote Hage Eric Henri, te Ukkel, e) d'Hoop de Synghem-Van Inis Alexandre Emmanuel Monique Joseph, bestuurder te Destelbergen en f) d'Hoop de Synghem Paul Adelin Philippe Nicolas Marie Joseph, bediende te Maarke-Kerkem) (notaris Wijgaerts)
- 2013, verkoop: particulier te Maarke-Kerkem

In 1912 werd er een stoommachine geplaatst, maar die is intussen reeds verdwenen.
Tot in 1967 hield Theofiel Roman de molen in werking. 

Een vorige private eigenaar-bewoner liet het domein met de watermolen renoveren. De doorgang naast het waterrad heeft een verval van 1,2 meter. Op de linkeroever staat de bypass in verbinding met de Maarkebeek. De nog draaivaardige molen verdient zeker een bescherming als monument.

In 2013 kreeg de molen nieuwe pirvate eigenaars, die het molenrad soms los laten draaien.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Ter Borgtmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Ter Borgtmolen</p>

Foto: Mina De Vis

<p>Ter Borgtmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Ter Borgtmolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Ter Borgtmolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

JV/EDP/FDV, "Weer watersnood in Vlaamse Ardennen", in: Het Nieuwsblad, 13.01.2004.
Brakel - De aanhoudende regen zorgde weer voor wateroverlast op diverse plaatsen in de Vlaamse Ardennen. Vooral in Brakel en omstreken werden woningen bedreigd. De N8 in Nederbrakel werd afgesloten. Ronse bleef al evenmin gespaard en in Maarkedal kon de brandweer van Oudenaarde de oproepen nauwelijks bijhouden.
Traditioneel waren er weer problemen langs de loop van de Maarkebeek. In Maarke-Kerkem was er vooral overlast in de omgeving van de Borgtmolen, het huis nummer 4 in de Borgtstraat werd omsingeld door het water. De kelder liep onder.

JVW, "Overstromingsgebieden op Maarkebeek", Het Nieuwsblad, 29.11.2011
Maarkedal - Er komen vier overstromingsgebieden op de Maarkedeek in Maarkedal, drie ervan aangelegd door de provincie, de vierde door de Vlaamse Milieumaatschappij.
Het provinciebestuur stelt een ontwerper aan voor de realisatie van drie overstromingsgebieden en drie vistrappen op de Maarkebeek in Maarkedal. Deze komen aan de Kasteelmolen, Romansmolen en Borgtmolen. De Vlaamse Milieumaatschappij legt ook een overstromingsgebied aan.
Regelmatig problemen
‘In het stroomgebied van de Maarkebeek doen zich op regelmatige basis overstromingsproblemen voor', legt gedeputeerde Peter Hertog (SP.A) uit. ‘In november 2010 werden verschillende deelgemeenten van Maarkedal (Schorisse, Maarke-Kerkem, Etikhove) en de Oudenaardse deelgemeente Leupegem ernstig getroffen met aanzienlijke schade aan gebouwen en openbare infrastructuur. Het overstromingsgebied Pauwelsbeek, dat zal aangelegd worden door de Vlaamse Milieumaatschappij in Schorisse, zal geactiveerd worden door kritische waterpeilen in Leupegem. Om Schorisse, Maarke-Kerkem en Etikhove te beschermen zal de provincie Oost-Vlaanderen de overstromingsgebieden Kasteelmolen, Romansmolen en Borgmolen moeten aanleggen. Deze overstromingsgebieden situeren zich allemaal ter hoogte van cultuurhistorisch waardevolle watermolens.'
Nieuw visbeleid
In 2010 werd op aansturen van de bekkenbesturen uit Oost-Vlaanderen het forum ‘Oost-Vlaanderen vist niet achter het net! samen naar een nieuw visbeleid' georganiseerd. Op het forum werd de aanbeveling goedgekeurd om tegen eind 2015 vrije vismigratie op de Maarkebeek te realiseren. Daarom voegt de provincie het dossier van de vistrappen samen met die van de overstromingsgebieden.
De kostprijs voor het ontwerpen van de drie overstromingsgebieden en de drie vistrappen wordt geraamd op 184.827 euro.

Gazette van Gend, 6, 10 en 13 december 1787
Maarke - Te huur: de graanwatermolen “Te Borgt”
Te huur aangeboden bij de baljuw Thienpont in zijn hoedanigheid van ontvanger: een schone en welgelegen graanwatermolen, genaamd “Molen te Borgt”, gelegen binnen Maarke op de Maarkebeek, op drie kwartier gaans van de stad Oudenaarde. De molen, met het woonhuis daar annex, is helemaal nieuw gebouwd in steen en met schaliën bedekt. Met schuren en stallingen is het erf (meers, weide en zaailand) ongeveer 1 ½ bunder groot. Vrij in gebruik vanaf 15 januari 1788.

"Maarkedal Borgtstraat 4 - 9680  Maarkedal", huistekoopin. be
Beschrijving
HoeveGerestaureerde vierkantshoeve met watermolen, prachtig gelegen langsheen de Maarkebeek op 2 hectaren. Deze eigendom werd in de voorbije jaren kwaliteitsvol gerestaureerd met authentieke, luxueuze materialen en...een absoluut gevoel voor smaak! Overal voleiken parket, natuurstenen vloeren, gezandstraalde authentieke elementen, prachtige radiatoren, luxueuze keuken en badkamers. Bestaande uit: Inkom- en traphall, grote bureau, slaapkamer, enorme living van 95m², de watermolen, CV ruimte, ingerichte luxueuze leefkeuken, wasruimte, grote dressing. Op het verdiep: Nachthall met 4 slaapkamers en 2 badkamers bad, inloopdouche), apart toilet, grote polyvalente ruimte 95m². Kelders over 85m², garage voor 4 wagens en aansluitende bergplaat Meer info...s/atelier, zolderruimte. Hovenierswoning met 3 slpk, lvng, bdk. Stalling 40m². UNIEKE eigendom.

20-25 jaar geleden, tijdens de restauratie van de Ter Borchtmolen, werd door de toenmalige eigenaar Jonkheer D'hoop de Synghem een gietijzeren kanonskogel aangetroffen (1).De watermolen is gelegen op de Maarkebeek, zo'n 700 m westwaarts van de kerk, nabij de wijk Ter Borcht. Volgens de overlevering zou de molen in de 12de eeuw geschonken zijn door Arnaud van Oudenaarde aan de abdij van Ename, samen met nog twee andere watermolens in de buurt (2). In de tweede helft van de 16de eeuw was de molen in bezit van de graaf van Lalaing. Olivier Ketele pachtte ze toen voor 8 mud en 6 halsters koren per jaar. In 1912 werd er een stoommachine geplaatst, maar die is intussen reeds verdwenen.
De vondst
Het  projectiel is vervaardigd uit massief gietijzer door middel van een dubbele gietmal. Kenmerkend is de aanwezigheid van een malnaad, een dunne licht verheven naad rond de omtrek van de kogel. De kogel heeft een diameter van 98 mm en een gewicht van 3,9 kg. Aan de hand van het gewicht kan de kogel in verband gebracht worden met een Franse 8 ponder bestemd voor veldgeschut. De 8-ponder werd samen met de 32-, 24-, 16-, 12- en 4-ponder geïntroduceerd bij de hervormingen van de artillerie door Louvois in 1679 en zal in gebruik blijven tot in de eerste helft van de 19de eeuw.

(1) Mondelinge mededeling M. Vuylsteke
(2) P. Bauters, 1986, 38.

Literatuur

Gedrukte bronnen
Gazette van Gend, 6, 10 en 13 december 1787

Werken
Clothaire De Deken, "Drie kinderen lieten het leven rond de molens van Maarkedal", in: Heemkring Maarkedal, 1998, nr. 6, p. 18;
Clothaire De Deken, "Speculaties en zekerheden rondom de Romansmolen te Maarke", Businarias 4, I, 1998, p. 24-25;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 111.
P. Crombé, "Archaelogisch inventaris Vlaanderen, Band VIII - Maarke-Kerkem", Gent, 1987.
M. Verbeeck & A. Tack, "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Oudenaarde, Kanton Oudenaarde", Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 15N2, Brussel - Turnhout, 1998.
Mailbericht Maarten Osstyn, Adegem, 05.05.2014.

Persberichten
JV/EDP/FDV, "Weer watersnood in Vlaamse Ardennen", in: Het Nieuwsblad, 13.01.2004.
JVW, "Overstromingsgebieden op Maarkebeek", Het Nieuwsblad, 29.11.2011.
"Maarkedal Borgtstraat 4 - 9680  Maarkedal", huistekoopin. be


Laatst bijgewerkt: zaterdag 28 mei 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens