Beschrijving / geschiedenis

Keesesmolen dankt zijn naam aan één van de laatste eigenaars, nl. Cornelius (Kees) Van Laer en heeft in het leven van de Kastelse bevolking een belangrijke rol gespeeld. Hij werd gebruikt voor het malen van graan (rogge, tarwe, boekweit, haver, gerst).

Deze molen werd in 1853 gebouwd in Heist-op-den-Berg, gehucht Lo, maar was afkomstig van Antwerpen-Dam, waar hij rond 1650 werd gebouwd. Toen op 6 november 1921 de houten molen op de Heesbergen te Kasterlee omwoei, kwam de huidige molen daarvoor in de plaats.

De molen had toen een gesloten voet en nog houten borstroeden. In 1954 werd de molen overgebracht naar de huidige standplaats onder impuls van de Koninklijke Vereniging voor Natuur en Stedenschoon. Hierbij werd de gesloten voet veranderd in een open voet, maar de houten borstroeden werden opnieuw gestoken. De molen werd op 13 juni 1954 plechtig ingedraaid. In 1970 was een restauratie noodzakelijk: een stilstaande molen vervalt immers vlug. Vanaf de jaren 1980 werd de molen weer af en toe in werking gesteld.

De laatste herstellingswerken dateren van 2000-2001. Hierbij werden o.a. de kruisplaten en steekbanden vernieuwd, werd de vang nagezien en werd de molen volledig geschilderd. Elke tweede zondag van de maand is de molen geopend, dit in samenwerking met het nabij gelegen Heemerf 'De Waalberg' (oude boerderij met schuur en bakoven). 

Helaas is draaien thans niet meer aan de orde, vanwege de verslechterde toestand. De biotoop is erg slecht geworden: de bomen groeien steeds hoger en in de onmiddellijke omgeving, op amper 34 meter, worden appartementen (seniorenflats) opgetrokken. De vereniging acht het moreel niet meer verantwoord om de molen ter plaatse te behouden, aangezien de plaatselijke gemeentelijke overheid, door het verlenen van de bouwvergunning tegen het advies in van Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid,  de monumentale waarde van de molen heeft ontnomen.

Lieven Denewet en Rob Simons

Foto: Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

Prentkaart coll. Rob Simons, St.-Huibrechts-Lille

Kort na de overbrenging in 1954: nog uitgerust met houten borstroeden. Prentkaart coll. Rob Simons, St.-Huibrechts-Lille

Bijlagen

Paul Keyenberg, "Natuurpunt te gast in Heemerf te Kasterlee. Ook Keeses molen aan de Geelsebaan is zondag open", in: Het Nieuwsblad, 13.06.2009.
Kasterlee - Naar goede gewoonte is Natuurpunt de 2e zondag van juni, morgen dus, te gast bij de vrienden van het Heemerf aan de Waaiberg te Kasterlee (nabij de molen langs de baan Kasterlee-Geel). Omdat het de laatste dag is van de bioweek maken de bakkers voor de liefhebbers ambachtelijk biobrood. Ter plaatse kan je ook hun ovenheerlijke speculaas kopen. Natuurpunt zorgt voor een frisse Gageleer en heel lekkere, niet-alledaagse fruitsapjes. De fotowedstrijd staat dit jaar in het teken van vergeten groenten en Natuurpunt geeft niet één maar vijf prijzen weg. In de schuur spelen Alte Kameraden zomers zonnige accordeondeuntjes. Ook de molen zelf is zondag te bezichtigen en de molenaar geeft graag antwoord op uw vragen. Het Heemerf opent zijn deuren om 14u. Toegang en bezoek aan de prachtig gerestaureerde gebouwen is gratis!

Persbericht. Paul Keyenberg, "Molenfeesten in Kasterlee. Keeses Molen open voor iedereen op zondag 13 september", Het Nieuwsblad, 28.08.2009.
Kasterlee - De Kastelse gilden, de vzw Levende molens en het Murgesti-comité nodigen iedereen uit op de traditionele Molenfeesten aan de Geelsebaan op 13 september. Keeses Molen is één van de bakens die de toerist verwelkomen in Kasterlee. Daarom verdient deze molen zijn eigen feesten. Op zondag 13 september kun je nabij de molen aan de Geelsebaan vanaf 11 uur genieten van een barbecue en een drankje. Om 14 uur starten de ponyritten, de volksspelen, allerlei kinderanimatie en een molenschietring naar de 'vogel' op de wieken van de molen.Iedereen kan tevens kijken naar demonstraties van oude ambachten.

PKK, "Molenfeesten", Het Nieuwsblad, 09.09.2009.
KASTERLEE - De Kastelse gilden, vzw Levende Molens en het Murgesticomité organiseren zondag vanaf 11uur Molenfeesten nabij Keeses Molen aan de Geelsebaan. Om 14uur starten ponyritten, kinderanimatie, volksspelen, demonstraties van oude ambachten en de molenschieting.

Persbericht. KVNS-Bestuur, "Keesesmolen terminaal?", Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon (KVNS), Oppuurs, 10 september 2009.
In Kasterlee staat KEESESMOLEN, een prachtig stuk molengeschiedenis, de trots van haar eigenaars, onze vereniging, van Kasterlee, en van - naar wij dachten- het bestuur van deze gemeente. Groot was onze verbijstering te moeten vaststellen dat evenwel een bouwtoelating werd verleend om op 34 meter van de molen een seniorenflat te bouwen, die ongetwijfeld een schilderachtige naam zal meekrijgen die verwijst naar onze molen: kwestie van de prijs te stimuleren.
De vraag is echter te weten of dit gebouw (meters hoger dan wat werd gesloopt), kan cohabiteren met onze molen. De Vlaamse overheid meent van niet.
De bouwtoelating werd verleend tegen het negatief advies van de erfgoedambtenaar van de Vlaamse overheid in.
Deze was in zijn advies zeer formeel: de molinotoop wordt verminkt en de molen verliest zijn windvang.
Voor dit laatste dient er immers een afstand van minstens 100 meter te worden gerespecteerd.
Een molen die geen wind vangt is veroordeeld om nooit meer te draaien.
Een molen die niet draait is gedoemd om te vergaan. Hij heeft geen draaiuren meer en verliest zijn statuut als beschermd monument.
Wij kunnen niets anders dan te concluderen dat de molen daardoor niet meer op zijn plaats staat, en dat onze vereniging de plicht heeft om voor haar monument een andere locatie te zoeken.
Nu de aankomende restauratiewerken in elk geval een gedeeltelijke demontage van de molen vereisen, dient te worden onderzocht over welke alternatieven we beschikken.
De huidige toestand dulden zou immers hoogverraad zijn tegenover al onze principes rond bewaring en herstel van het historische landschap.
KVNS Bestuur

Paul Keyenberg, "Onenigheid over nieuwbouw nabij Keeses Molen in Kasterlee. Burgemeester en vereniging voor natuur- en stedenschoon in discussie", in: Het Nieuwsblad, 13.09.2009.
Kasterlee - De Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon en de burgemeester van Kasterlee zijn het niet eens over de opportuniteit van een appartementencomplex dat in de plaats van het verdwenen hotel-restaurant Bergenhof zal worden opgetrokken, dicht bij beschermd monument Keeses Molen aan de Geelsebaan.
De Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon vindt dat de appartementen op 34 meter van Keeses Molen de 'molinotoop' zullen verminken en dat het nieuwe gebouw de windvang van de molen sterk zal beperken. De vereniging meldde 'met verbijstering te moeen vaststellen dat een bouwtoelating werd verleend om op 34 meter van de molen een seniorenflat te bouwen... De vraag is of dit gebouw (meters hoger dan wat werd gesloopt), kan cohabiteren met onze molen. De Vlaamse overheid leent van niet'.
Burgemeester Ward Kennes (CD&V) is niet erg gelukkig met de woorden van de vereniging voor natuur- en stedenschoon. 'Wij zijn met het schepencollege de zaak ter plaatse gaan bespreken met de molenaar zelf. Die heeft wel uitdrukkelijk verklaard dat hij grote problemen had met de windvang omwille van de hoge bomen in de nabijheid, maar dat het nieuwe gebouw volgens hem amper of geen impact zou hebben op de windvang en de molen. De Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon heeft tijdens het openbaar onderzoek nooit een bezwaarschrift ingediend. En dat het nieuwe gebouw meters hoger wordt dan het gesloopte Bergenhof klopt niet'. 

Literatuur

H. Holemans & P.J. Lemmens, "Molens der Noorder- en Oosterkempen", Nieuwkerken, Ten Bos, 1980, p. 47-55;
L. Leysen, "De windmolens van Kasterlee", in: Toerisme, provincie Antwerpen, IX, 1963, p. 85 en 88;
L. Leysen, "De windmolens van Kasterlee", in: Molens in de provincie Antwerpen. Katalogus van de molententoonstelling te Boechout en te Kasterlee, 1965;
J. Van Gorp, "Kasterlee. Geschiedenis, toerisme, folklore, legenden, historische verhalen", Kasterlee, 1946, p. 40-64;
J. Van Gorp, "De standaardwindmolen van Kasterlee", in: Natuur- en Stedenschoon, XXIII, 1950, nr. 9 (sept.), p. 96-97;
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997);
Louis Pulmans, "Onze Koninklijke Molen" in: "De Heikanter", weekblad Kasterlee, jg. 6 (1951), nr. 2, p. 1-3
J. Van Gorp, "De watermolen van Houtem", in: De Belgische Molenaar, jg. 23, nr. 5 (28 januari 1928), p. 3 en 6;
J. Van Gorp, "Windmolenbescherming": de standaardmolen van Kasterlee", in: De Belgische Molenaar, jg. 45, nr. 24 (12 okt. 1950), p. 401;
Louis Pulmans, "Uit het leven van Kasterlee's houten molen en Fik van Kees zijn laatste maalder...", in: De Belgische Molenaar, jg. 48, nr. 23 (3 okt. 1953), p. 396-398; nr. 24 (15 okt. 1953), p. 410-413; nr. 25 (27 okt. 1953), p. 428-429; nr. 26 (8 nov. 1953), p. 446-447;
"De storm", in: De Belgische Molenaar, jg. 16, nr. 46 (12 nov. 1921), p. 2;
"Windmolenbescherming: de houten molen van Kasterlee door 'Natuur- en Stedenschoon' aangekocht', in: De Belgische Molenaar, jg. 45, nr. 24 (12 okt. 1950), p. 402;
Paul Hendriks, "De windmolens. 16. Kasterlee", in: P. Hendriks & R. Hoeben, "Provincie Antwerpen. Wind- en watermolens", p. 17.
"Honderden landgenoten betoogden voor natuurbescherming: bij de molen", in: Natuur- en Stedenschon, jg. 27, nr. 7 (juli 1954), p. 83-87;
"De houten mlen van Kasterlee door 'Natuur- en Stedenschoon' aangekocht", in: Natuur- en Stedenschoon, jg. 23, nr. 9 (sept. 1950), p. 96-97;
"Inhuldiging windmolen te Kasterlee door Natuur- en Stedenschoon", in: De Belgische Molenaar, jg. 49, nr. 13 (31 mei 1954), p. 206;
(L. Smet), "Kasterlee 'Keeses molen'", in: Molenecho's, V, 1977, nr. 3 (maart), p. 22;
(L. Smet), "Ons molenpatrimonium in de provincie Antwerpen: houten Keeses molen van Kasterlee", in: Molenecho's, V, 1977, nr. 7 (juli), p. 53;
"Onze houten windmolen te Kasterlee: bij zijn aanstaande inhuldiging", in: Natuur- en Stedenschoon, jg. 27, nr. 5 (mei 1954), p. 71-72;
"Onze molen van Kasterlee", in: Natuur- en Stedenschoon, jg. 27, nr. 11 (nov. 1954), p. 130;
"Te Turnhout en te Kasterlee worden twee windmolens gerestaureerd", in: De Belgische Molenaar, jg. 65, nr. 6 (22 maart 1970), p. 81;
"Windmolen te Kasterlee ingehuldigd", in: De Belgische Molenaar, jg. 49, nr. 15 (24 juni 1954), p. 240-241;
J. Baudoin, "Keeses molen werd zondag 30 augustus 'ingedraaid' ", in: Groot-Kastelse Volkskalender 1988, Kasterlee, jg. 3, 1988, p. 59-62, ill.;
R. Hoeben, "De Keeses molen te Kasterlee. (Portret van een draaiende molen), in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 56 (1987), nr. 5 (sept.-okt.), p. 17-20, ill.;
S. De Lie: "Architekt konservator van Kastelse windmolen. Paul Gevers begroet iedere zondag honderden toeristen . - (Kasterlee... waar alles te beleven is..., 4)", in: Het Nieuwsblad, Antwerpen, 25 juni 1985, p. 8, ill.;
Els De Kinderen, "Allerlei - Cultuur: meer sponsors, selectiever betoelaging [Kasterlee; Mol-Ezaart; Diest; Sint-Maria-Latem; Ertvelde]", in De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 10 (oktober), p. 217-218;
Els De Kinderen, "Dispuut hoog opgelaaid rond Keeses molen te Kasterlee", in De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 9 (september), p. 193-194, ill.;
P.J. Lemmens, "Molenoverzicht uit het Arrondissement Turnhout van 1830 tot heden", Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Randgemeenten, Kwartaalschrift, Borgerhout, Gitschotel Buurschap, Jg. 12, [1964], nr. 3, p. 15;
Adolf, C. J. Verdegem, "De oude molens van Kasterlee", Heemkundige Kring Kasterlee-Lichtaart-Tielen, 1995, 200 p., ill.;
"Kasterlee: Keeses Molen", in: Land in zicht, Driemaandelijks tijdschrift van de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon, jg. 74, 2005, nr. 4 (okt.-nov.-dec.), p. 40;
"Nieuwe historische duiding bij de Keesesmolen in Kasterlee", in: Land in Zicht, Driemaandelijks tijdschrift van de Kon. Ver. voor Natuur- en Stedenschoon, jg. 75, 2006, nr. 4, okt.-nov.-dec., p. 23, ill.
Paul Keyenberg, "Natuurpunt te gast in Heemerf te Kasterlee. Ook Keeses molen aan de Geelsebaan is zondag open", in: Het Nieuwsblad, 13.06.2009.
H. van Royen, "De jubelende molenredding van de houten molen....van Kasterlee door Natuur- en Stedenschoon in 1950. Een kroniek", in Land in Zicht, 70/4 (2001) pp. 19-24.
Paul Keyenberg, "Molenfeesten in Kasterlee. Keeses Molen open voor iedereen op zondag 13 september", Het Nieuwsblad, 28.08.2009.
PKK, "Molenfeesten", Het Nieuwsblad, 09.09.2009.
Persbericht KVNS-Bestuur, "Keesesmolen terminaal?", Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon (KVNS), Oppuurs, 10 september 2009.
Paul Keyenberg, "Onenigheid over nieuwbouw nabij Keeses Molen in Kasterlee. Burgemeester en vereniging voor natuur- en stedenschoon in discussie", in: Het Nieuwsblad, 13.09.2009.
J. De Keersmaecker, "Keeses molen terminaal?", in: Land in Zicht, Driemaandelijks tijdschrift van de Koninklijke Vereniging voor Natuur & Stedenschoon, jg. 78, 2009, nr. 4, p. 1-2, ill.