Molenzorg
Overpelt, Limburg
<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>
Foto: François Gijsbrechts, Linkhout
Naam

Bemvoortsemolen
Bemvaartsemolen

Ligging Bemvaartstraat 117
3900 Overpelt

op de Dommel
kadasterperceel A186


toon op kaart
Geo positie 51.213066, 5.437833
Eigenaar Pierre Withofs, Overpelt
Gebouwd voor 1259 / 1901
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Wolfsdak
Gevlucht/Rad Metalen onderslagrad
Inrichting Drie steenkoppels, graankuiser en haverpletter
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
03.04.1995
Molenaar Pier Dijkmans, Overpelt; Frans Agten, Neerpelt; oud-molenaar Herman Leijssen
Openingstijden Op vele zaterdagvoormiddagen, op molendagen en op afspraak (tel.: 011-644214)
Internet bron

Bemvoortsemolen
Bemvaartsemolen

Beschrijving / geschiedenis

De Bemvoortse of Bemvaartse molen is een watermolen van het onderslagtype op de Dommel in de Bemvaartstraat 117. Vanaf de bron van de Dommel gerekend is dit de vierde watermolen. De naam van de molen komt uit de locatie zelf: een "voort" was een doorwaadbare plaats in de beek (de Dommel) die mogelijk versterkt was met gevlochten twijghout ("benne": gevlochten mand). In de volksmond is de molen bekend als "de Bemmerse Meule".

In 1259 verkocht Graaf Arnold IV van Loon de molen samen met de Wedelse Molen en de Kleine Molen aan de abdij van Floreffe. Tot aan het einde van de 18e eeuw bleef de abdij in bezit van de drie banmolens en een uitgestrekt goed te Overpelt.

De Franse revolutionnairen sloegen de watermolen aan en verkochten hem als "nationaal goed". Koper was Jan Valenteijns. Zijn weduwe Aldegonda Helsemans verhuurde de molen in 1809 aan molenaar Gerardus Sevens.

De Bestendige Deputatie van de provincie Limburg keurde op 17 november 1848 de vastgestelde pegelhoogte van 1,200 meter goed. De toenmalige eigenaar was de weduwe van Pieter Cuypers.

Eigenaars na 1840:
- voor 1844, eigenaar: Kuypers Pieter, de weduwe, rentenierster te Overpelt
- 1855, regularisatie: Valentijns Anna, weduwe Kuypers PIeter, rentenierster te Overpelt
- 1863, erfenis: Valentijns Jan (en compagnie), burgemeester te Overpelt
- 1871, verkoop: Valentijns Jan, burgemeester te Overpelt
- 1876: de kinderen
- 1881, deling: Smets-Valentijns Karel, dokter te Bree
- 1905: de kinderen
- 1907, deling: Smets-Ledent Jozef, geneesheer te Neerpelt
- 1920: en kinderen
- 1950, deling: Smets-Vanbriel Karel, geneesheer te Hasselt
- 1958: de kinderen
- 1959, verkoop: a) Leyssen Herman, molenaar, later handelaar, te Overpelt, bà Leyssen Anna Catharina, zonder beroep te Overpelt
- 1987, verkoop: Withofs Pierre

In 1901werd de molen verhoogd. Voordien hadden molen en molenaarshuis geen verdieping.
Gedurende meerdere jaren was de familie Smets eigenaar van de molen.

Tussen 1919 tot 1987 was de molen bezit van de familie Leyssen. De laatste beroepsmolenaar, van ca. 1937 tot 1987, was Herman Leyssen. Hij verkocht de molen in 1987 aan Pierre Withofs en bleef nog tot in 1995 in het molengedeelte wonen.
In 1987 werd het gaande werk grondig hersteld door de vzw Levende Molens Noord-Limburg.
De graanzolders waren enige tijd als molenmuseum ingericht.

Het gangwerk is van gietijzer.  Op de maalzolder staat een buil. Op de steenzolder bevinden zich drie koppels stenen en twee haverpletters. Op de bovenste verdieping staat een graankuiser van Excelsior. Er is een elevator en een sleepluiwerk (riemaandrijving met spanrol).

Begin 2009 werd de molen door de vzw Levende Molens Noord-Limburg en de leerling-molenaars van Overpelt, met goedkeurend oog van oud-molenaar Herman Leyssen, weer helemaal in orde gemaakt.

Een nieuwe onderhoudsbeurt gebeurde in de zomer van 2013. Eigenaar Pierre Withofs bekostigde zelf de schilderbeurt van de buitenmuren en de aanbreng van de nieuwe kapel voor het luiwerk. De vrijwillige moelnaars Pier Dijkmans en Frans Agten verankerden stevig het waterrad en vernieuwden de pletmolen. De molensteen werd gegoten, naar concept en denkwerk van Gilbert Ledegen, voorzitter van de vzw Levende Molens Noord-Limburg.

De molen draait en maalt/plet regelmatig op zaterdagvoormiddag.

Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Rob SIMONS

<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>

Foto: © Molencentrum, Roosendaal, Nederland

<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>

De meelzolder. Foto: coll. Rob Simons

<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>

De steenzolder. Foto: coll. Rob Simons

<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>

Prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

<p>Bemvoortsemolen<br />Bemvaartsemolen</p>

Prentkaart coll. Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

Bijlagen

"Overpelt: Dommelbrug Bemvoortsemolen wordt hersteld", in: Het Belang van Limburg, 28.11.2002.
De Dommelbrug aan de Bemvoortsemolen in Overpelt ligt er al een paar weken lamentabel bij na een botsing. De gemeente gaat de herstellingswerken eerstdaags uitvoeren. "Zodra de vervangstukken binnen zijn," zegt Raf Ledegen van de technische dienst. 
Tegen de Dommelbrug van de Bemvoortstemolen is in het verleden al meermaals aangereden. De herstellingen waren echter altijd minimaal. Deze keer is de brug echter serieus geraakt aan de kant van de molen.Volgens Pierre Withofs, bewoner van de Bemvoortsemolen, niet door autobussen of vrachtverkeer maar door andere te snelle chauffeurs.Withofs:"Met de herinrichting van de Bemvaarstraat werd ook de voorrangsregeling op de brug gewijzigd.Wie niet oplet en te snel is, kan dan pech hebben." 
De gemeente wil de brug herstellen voor de winter. Raf Ledegen: "Eenvoudig is het niet.We moeten de stukken bestellen - zoiets heb je niet in voorraad - en dan ter plaatse eerst afbreken en dan weer monteren." 
De gemeente laat ook een overhellende lindeboom tegenover de molen omhakken. "De boom is binnenin helemaal weggerot en kan bij stormweer omwaaien."

Paul Theeuwen, "Werken bij Bemvoortsemolen in Overpelt", Het Nieuwsblad, 11.12.2015.
Overpelt - Sinds donderdag wordt er gewerkt in de Bemvaarstraat ter hoogte van de Bemvoorstemolen.  Er worden door een aannemer verstevigde wegbermen geplaatst die de stoepdallen moeten vervangen. De Bemvaarstraat en de Dommelbrug bij de molen moet nogal wat zwaar verkeer - bussen van De Lijn - torsen op de verbindingsweg tussen Neerpelt en Overpelt.  "Dat zwaar verkeer gebruikt de berm en voetpad om zijn bocht te nemen. Aan dat probleem wordt nu verholpen", zegt burgemeester Jaak Fransen (CD&V).  Het zwaar doorgaand verkeer er verbieden is niet ter sprake. Omwille de veiligheid bij de werken werden er tijdelijk verkeerslichten geplaatst.           

Sage. Knecht verandert zich in hond
Verhaalopbouw: Op de Bemmertmolen werkte een knecht die zichzelf in een hond veranderde wanneer de politie hem achternazat.
Bron: I. Kenens, Leuven, 1957.

"Werken aan brug Bemvoortse molen", internetgazet.be (01.04.2016)
Komende maandag zal vanaf 8.00 uur de Bemvaartstraat ter hoogte van de brug aan de Bemvoortse molen in beide richtingen afgesloten zijn voor het verkeer. Dat gebeurt uit veiligheidsoverwegingen. Een aantal bomen nabij de brug krijgt dan een onderhoudsbeurt. Er is een omleiding voorzien via de Heesakkerstraat, Herenterdijk, Dijkstraat en Herent. Omstreeks 15.00 uur zou de verkeershinder voorbij moeten zijn.

Paul Theeuwen, "Bemvoortse molen klaar voor Molendag" Moelnvrienden houden molenpatrimonium in stand", Het Nieuwsblad, juni 2014.
De Bemvoortsemlen kreeg een nieuwe verflaag en dito kapelo PaTh.
Al ruim een kwarteeuw staat vzw Levende Molens Noord-Limburg op de bres om het molenpatrimonium in stand te houden in Overpelt en Lommel. Vooral in molengemeente Overpelt, met zijn vier watermolens op de Dommel, een windmolen en het molenmuseum is er altijd werk aan de winkel.
"De Sevens (wind), Bemvoortse- en Wedelse (water)molens op de Dommel en het molenmuseum zijn hier ons werkterrein. Onze groep wordt ouder. Wij kunnen vers bloed gebruiken om ze in leven te houden", weet Gilbert Ledegen.
Hij is al die tijd de aandrijver acher de Levende Moolens. Deze week werd de laatste hand gelegd aan de "kapel" van de Bemvoortsemolen door de molenvrienden Pierre Withofs, Pier Dijkmans en Frans Agten.
Van de Wedelsemlen wordt al gewag gemaakt in de achtste eeuw en zou daarmee de oudste molen inn de Lage Landen zijn. De Bemvoortse molen is jonger. Molenhuisbewoner en meester-mulder Pierre Withofs: "In 1258 komt de naam voor in een verkoopakte van Graaf Arnold IV van Loon aan de abdij van Floreffe. Dus is de molen wellicht ouder."
Opfrisbeurt
De Bemvoortse molen is in privé bezit en is een beschermd monument. Vorige zomer kreeg de buitenkant een volledige opfrisbeurt, door de eigenaar zelf bekostigd. Meester-mulder Pier Dijkmans en Frans Agten hebben de ganse binnenkant van de watermolen een grote rivisie gegeven en ook het buitenrad stevg verankerd. "De pletmolen is vernieuwd. Alles bolt weer als vroeger. Ons boekweitmeel is van prima kwaliteit", weet mulder Dijkmans. De molensteen werd zelf gegoten, naar concept en denkwerk van Gilbert Ledegen.
Moelnmuseum
Zondag zijn naast de Bemvoortse-, ook de Wedelse- en Sevensmolen open. Het molenmuseum - nog een stokpaardje van de Levende Molens op de Heesakkerheide aan de Breugelweg - blijft evenwel gesloten. "We zoeken hier naar vrijwilligers-gidsen om ons museum open te houden", zegt Ledegen. Bezoek gebeurt nu alleen op afspraaak. De permanente tenstoonstelling 'van graan tot brood' en over 'meten en wegen' is de laatste tijd wel in trek. Er kwamen 3.000 bezokers over de vloer het laatste halfjaar.
Afspraak voor een gegidse rondleiding kan via Gilbert Ledegen op 011/64.23.61.

Toon Verlaak, "Winterse molendag op de Bemvaartse molen", Het Belang van Limburg, 13.0.2016.
Foto: Toon Verlaak.
Overpelt - Jaarlijks verzamelen de Noord-Limburgse molenaars voor een WMD of Winterse Molendag. In een beurtrol nodigen de vrijwillige molenaars hun collega's uit voor een technische babbel, een demonstratie en een drankje.
Dit jaar was de Bemvaartse molen aan de beurt en nodigden de vrijwillige molenaars van Overpelt en eigenaar Pierre Withofs hun collega's mulders uit voor een prachtige dag, het neusje van de zalm voor molentechneuten. Met veel passie en trots presenteerde de molenaars hun molen. Door het goede onderhoud draait de molen als een Zwitsers uurwerk.Ze staat bekend om het fijne maalgoed zoals spelt en boekweit. Iedere zaterdag voormiddag is de molen open voor bezoekers. Na het technische gedeelte was er tijd voor een drankje en een welgevulde tafel in de Wedelse molen, (de oudste watermolen van de Lage Landen). In een gezellige en ongedwongen sfeer werd er verder gepraat en werd de basis gelegd voor nieuwe initiatieven die de molens van Noord-Limburg nog aantrekkelijker moeten maken voor de bezoekers.

Literatuur

E. D(e) K(inderen), "De Bemvaartmolen te Overpelt", in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 132-134;
H. Leynen, "Overpeltana, de drie molens", in: Limburg, XIII, 1931, p. 29-30;
J. Molemans, "Toponymie van Overpelt", Gent, 1975;
Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996.
Nelleke Bulthuis-van Tuyl & Frans Brom, "De Dommel en haar watermolens", Eindhoven, Kempen Uitgevers, s.d.
F. Dirks, " De Bemvoortse watermolen te Overpelt" in: Natuur- en Stedenschoon, LXIV, 1995, nr. 2, p.34-35.
A. L(inters), "Overpelt: De Bemvoortse Molen", in: VVIA-Nieuws, Industrieel Erfgoed in Vl. Tijdschr. Vlaamse Vereniging Ind. Archeologie, jg. 5, nr. 25 (1992), blz. 8;
G. Ledegen, "De Bemvaartse molen te Overpelt staat in de steigers", in: "Levende Molens", jg. 13, 1991, nr. 5, p. 38-39, ill.
"De watermolens op de Dommel", in: Ons Molenheem, jg. 7 (1987), nr. 4, 19-24.
F.J.B. Dirks, "De Bemvaartsemolen te Overpelt in Limburg. (Portret van een draaiende molen), in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 56 (1987), nr. 6 (nov.-dec.), p. 20-22, ill.
Dr. J. Behets: "De Banmolens", in: Ons Heem, jg. XVIII, 1964, nr. 3-4, p. 83.
M. Bussels: "De Dommelmolens der abdij van Floreffe", in: Het Oude Land van Loon, Hasselt, III, 1948, p. 49-57.
Lieven Denewet, "Honderd bespookte molens in Vlaanderen. Een verzameling molensagen van de kuststreek tot het Maasland", Molenecho's, XX, 1992, nr. 2-3.
Info Paul Lammeretz, 11.03.2010.

Persberichten
"Overpelt: Dommelbrug Bemvoortsemolen wordt hersteld", in: Het Belang van Limburg, 28.11.2002.
Paul Theeuwen, "Bemvoortse molen klaar voor Molendag" Moelnvrienden houden molenpatrimonium in stand", Het Nieuwsblad, juni 2014.
Paul Theeuwen, "Werken bij Bemvoortsemolen in Overpelt", Het Nieuwsblad, 11.12.2015.
"Werken aan brug Bemvoortse molen", internetgazet.be (§01.04.2016)


Laatst bijgewerkt: vrijdag 30 december 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens