Molenzorg
Paal (Beringen), Limburg
Naam

Gestelsemolen

Ligging Maalbeekstraat 101
3583 Paal (Beringen)

Houterveld
op de Zwarte Beek
kadasterperceel B924


toon op kaart
Geo positie 51.029171, 5.191720
Eigenaar Privaat (te koop in 2016)
Gebouwd Voor 1775
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bakstenen gebouw, dwars op de waterloop
Gevlucht/Rad Metalen onderslagrad verwijderd
Inrichting Verwijderd
Toestand Gerenoveerd tot woning
Bescherming ---,
Niet beschermd, wel in inventaris bouwkundig erfgoed
Molenaar Geen
Openingstijden Niet toegankelijk
<p>Gestelsemolen</p>

Foto:Donald Vandenbulcke, Staden, 10.04.2010   

Beschrijving / geschiedenis

De Gestelsemolen is een graanwatermolen met (verdwenen) onderslagrad in de Maalbeekstraat 101 op de Zwarte Beek.

De watermolen werd gebouwd voor 1700. We zien hem aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775). In 1787 was hij voor drie vijfde delen eigendom van gravin douarière de Renesse. Zij liet een onderzoek uitvoeren om de toestand van de molen te kennen. Het besluit was dat de molen oud en bouwvallig en dringend aan herstelling toe was. Ze gaf hiertoe dan ook haar toestemming.

De Bestendige Deputatie van de provincie Limburg keurde op 13 december 1848 de vastgestelde pegelhoogte van 1,050 meter goed. De toenmalige eigenaar was Pierre Lebon, rentenier te Hasselt, eigenaar.

Eigenaars na 1840:
- voor 1844, eigenaar: Lebon Pieter (en consoorten), rentenier te Haselt
- 1865: kinderen en kleinkinderen en co, te Hasselt
- 1865, deling: Lebon Hubertina, echtgenote Bamps Jan, rechter te Hasselt
- 1874, verkoop: Vandersmissen-de Fooz Jan, eigenaar te Herk-de-Stad
- 1896: en kinderen
- 1912: de kinderen
- 1918, verkoop: Dirix-Van Eerdewegh Charles (Louis), molenaar te Paal
- 1929, gift: Dirix-Vanzier Felix, molenaar te Paal
- 1938, verkoop: Dirix-Lambregts Franciscus, molenaar te Paal

Toen hij in 1865 overleed, erfden de kinderen en kleinkinderen de molen. Onder hen was er Hubertine Lebon die met Jean Bampts, rechter te Hasselt, gehuwd was. Deze laatste kocht de molen. In 1880 was een zekere Vaneerdewegh eigenaar en molenaar. In 1885 huwde de dochter Vaneerdewegh met Louis Dirix, die zo in de watermolen terecht kwam. Na het overlijden van de oude molenaar Vaneerdewegh nam Louis Dirix in 1918 de zaak over. Hij had het deel van de andere kinderen gekocht. Zijn zoon Felix Dirix-Vanzier zou de zaak in 1929 overnemen. Een broer, Jean, haalde jarenlang met een kar de zakken graan bij de boeren op en bracht ze terug na het malen.

In 1929 werden grote verbouwingswerken gedaan. Het binnen- en buitenwerk werd volledig vernieuwd door molenbouwer Alexander Asnong uit Kuringen. Binnen, op de bovenverdieping, stond de graanmolen en de haverpletmachine. Er werd toen ook een dieselmotor geplaatst die bij een tekort aan water de molen kon doen draaien. Daar de oude beek teveel val had (ongeveer 3 meter), werd er een nieuwe gegraven. Nu kon de watertoevoer beter geregeld worden. Door ophoging bij het verbouwen, was het woonhuis ongeveer 1,50 m hoger komen te liggen dan de molen. Toen dieselolie gedurende de tweede wereldoorlog schaars werd, werd de dieselmotor vervangen door een elektrische motor.

De watermolen werd steeds minder gebruikt, zodat stilaan nog alleen de elektrische installatie in gebruik was. Sinds 1970 wordt er niet meer gemalen. Het gebouw werd verder gebruikt als landgebouw. In 1981 was het rad al verdwenen, enkel de wateras bleef nog over. Het molenhuis werd in 1987 zeer grondig gerenoveerd en ingericht als woning. Drie vervallen van respectievelijk 1,30 meter, 0,20 m en 0,20 meter zijn aanwezig. Op de linkeroever ligt het traject van de Oude Beek.

Natuurpunt kocht de vijvers van de Gestelse molen aan in 1994. Het toenmalig sluissysteem van de molen verhinderde de vismigratie tussen de Maelbeek en de Oude Beek. Daarom stelde Natuurpunt voor om vistrappen aan te leggen. Om de vissen de kans te geven om van de ene naar de andere beek te zwemmen, werd in 2004 een 800 meter lange sloot gegraven. Hiermee werd een hoogteverschil van 1,60 meter overwonnen via 12 vistrappen met telkens een hoogteverschil van 12 centimeter. Het project kostte in totaal 110.000 euro. De provincie Limburg en de visserijcommissie van de provincie Limburg kwamen voor bijna 50.000 euro in de kosten tussen.

Bouwkundige en technische beschrijving (Agentschap Onroerend Erfgoed, 1981)
Van deze molen werd circa 1928-1929 het binnen- en buitenwerk, evenals het sluisgestel volledig vernieuwd door de molenbouwer Asnong; later volgden nog enkele kleinere aanpassingen.
Buitenwerk: betonnen sluiswerk met betonnen stoel; volledig vervallen ijzeren onderslagrad; met banden verstevigde ronde houten molenboom (doorgezakt), welke door middel van een ingewerkte ijzeren tap rust op natuurstenen blok in houten peulen. Binnenwerk: houten kamwiel drijft via horizontaal rondsel met spillen een maalstoel op de bovenverdieping aan, en via een verticaal rondsel met spillen en drijfriem een haverpletmachine. Bij de verbouwing van 1928-'29 werd eveneens een dieselmotor ingeplaatst (Moës) welke een mechanische maalstoel met stenen op de verdieping aandreef; omstreeks de Tweede Wereldoorlog werd deze dieselmotor echter vervangen door de thans nog aanwezige ACEC-elektromotor.
Houten staande werk.

Albert VANDERAERDEN, Eugène WILLEMS & Lieven DENEWET

<p>Gestelsemolen</p>

Foto: Fran├žois Gijsbrechts, Linkhout, 12.11.2007

<p>Gestelsemolen</p>

Foto Robbe, Beringen, 1987, tijdens de verbouwing

<p>Gestelsemolen</p>

Foto ca. 1985. Verzameling Ons Molenheem

<p>Gestelsemolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Gestelsemolen</p>

Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Persbericht. PBVM, "Vissen nemen de trap van Paal", in: Het Nieuwsblad, 06.11.2004.
Paal - Met het opendraaien van een sluis gaf gedeputeerde voor Leefmilieu Frank Smeets (CD&V) het startschot voor het ambitieus natuurinrichtingsproject De Gestelse Molen aan de gelijknamige oude watermolen. Het gaat om een project van Natuurpunt in de vallei van de Zwarte Beek. Het moet vismigratie mogelijk maken door de bouw van de grootste vistrap van het land.
Het project kwam er onder impuls van Natuurpunt en met de medewerking van de provincie Limburg, het Vlaamse Gewest (afdeling Water en Natuur) en de provinciale visserijcommissie.
,,Al lang was er een vismigratieprobleem tussen de Maelbeek en de Oude Beek ter hoogte van de Gestelse Molen in Paal'', weet Bart Paesen van Natuurpunt. ,,De aankoop door Natuurpunt van een aantal vijvers maakte een herinrichting mogelijk. De visvijvers kregen een natuurlijke uitzicht en via een gegraven geul met twaalf vistrappen krijgen de vissen kansen tot migratie.''
Sparren en prikkeldraad
Natuurpunt kreeg het beheer over de vijvers in de buurt van de oude watermolen in 1994. ,,Net als bijna alle buitenverblijven in de jaren '60-'70 ging het om een vijver met rechte oevers met daarbij een weekendhuisje, sparren, prikkeldraad en een bordje privé . De ideale weekendvijver bezit echter relatief weinig natuurwaarden. In 1996 erkende de Vlaamse overheid het gebied als natuurreservaat na het indienen van een beheersplan. Het inrichten van de vijvers was bepaald niet eenvoudig omdat het gelegen is tussen twee beken: de Maelbeek - het gedeelte van de Zwarte Beek aan de Gestelse Molen - en de Oude Beek.''
Natuurpunt kon de klus alleen niet klaren en riep de hulp in van de provincie Limburg, van de visserijcommissie en de afdeling Water (Aminal). Er kwam gelukkig financiële hulp en knowhow opdagen. Het project werd uiteindelijk bekroond als een bijzonder leefmilieuproject van de provincie Limburg.

"Grootste vistrap van het land staat in Beringen", in: Het Belang van Limburg, 05.11.2004.
In de vallei van de Zwarte Beek in Paal (Beringen) heeft de milieuorganisatie Natuurpunt vrijdag de "grootste vistrap" van het land voorgesteld.
Het gaat om een 800 meter lange geul waarin 12 vistrappen (v-vormige constructies die deels onder water liggen) aangelegd werden om de vissen de kans te geven om van de ene naar de andere beek te zwemmen. De aanleg van de vistrappen kadert binnen het natuurinrichtingsproject "De Gestelse molen", zo maakte Bart Paesen van Natuurpunt Limburg vrijdag in Beringen bekend.
Natuurpunt kocht de vijvers van de Gestelse molen 10 jaar geleden aan. Een toenmalig sluissysteem van een historische molen verhinderde de vismigratie tussen de Maelbeek en de Oude Beek. Daarom stelde Natuurpunt voor om vistrappen aan te leggen om de migratie te vergemakkelijken, zo luidt het. De provincie Limburg keurde het project goed en kwam over de brug met provinciale subsidies.
Om de vissen de kans te geven om van de ene naar de andere beek te zwemmen, werd een 800 meter lange geul gegraven. "Hiermee werd een hoogteverschil van 1,60 meter overwonnen via 12 vistrappen met telkens een hoogteverschil van 12 centimeter", aldus nog Paesen.
Het project kostte in totaal 110.000 euro. De provincie Limburg en de visserijcommissie van de provincie Limburg kwamen voor bijna 50.000 euro in de kosten tussen.

"Twaalf vistrappen verbinden de Zwarte met de Oude Beek", in: Het Belang van Limburg, 02.12.2003.
Na de aankoop van de vijvers aan de Gestelse Molen in Paal werken Natuurpunt, het provinciebestuur en het Vlaams Gewest aan een ambitieus natuurontwikkelingsproject. Om het vismigratieprobleem tussen de Oude en de Zwarte Beek op te lossen, worden tussen beide beken momenteel twaalf vistrappen aangelegd. De werken aan dit voor Vlaanderen unieke project verlopen in twee fasen en zullen in mei 2004 klaar zijn.
"Er was al lang een vismigratieprobleem tussen de Zwarte en Oude beek, ter hoogte van de Gestelse Molen in Paal," vertelt Bart Paesen van Natuurpunt. "De aankoop van een aantal vijvers aan de Gestelse Molen door Natuurpunt maakte het mogelijk een herinrichting te realiseren die de visvijvers op een natuurlijke wijze inpast in het landschap en de vissen via twaalf vistrappen kansen biedt tot migratie. Benieuwd of ook de beekprik op de benedenstroom binnen enkele jaren opduikt."
In 1994 werden verschillende vijvers in de buurt van de Gestelse molen aan Natuurpunt toevertrouwd. Het uitzicht was heel typisch: een vijver met rechte oevers en een huisje. De sparren en de prikkeldraad en een bordje privé gaven aan dat niet iedereen welkom was. De ideale weekendvijver kent echter maar relatief weinig natuurwaarden. Na het indienen van een beheersplan werd het gebied door de Vlaamse overheid in 1996 erkend als natuurreservaat. Het inrichten van deze vijvers was echter niet zo eenvoudig omdat het terrein gelegen is tussen twee beken.
De studie om de vismigratie in het Demerbekken te bevorderen gaf de aanzet tot dit ambitieuze project om meer natuur in een mooi landschap te brengen en een oplossing te bieden voor de vissen."Al snel werd duidelijk dat Natuurpunt dit niet alleen kon klaren en werd de hulp ingeroepen van de provincie en de afdeling Water van het Vlaamse gewest," vervolgt Bart Paesen. "Hierop is niet alleen financiële hulp, maar ook heel veel knowhow gekomen.Het project werd uiteindelijk bekroond als bijzonder leefmilieuproject van de provincie Limburg." 
Ter hoogte van de oude watermolen wordt momenteel de vismigratie belemmerd door het voormalige sluissysteem. Door een verbinding te maken tussen de Zwarte Beek en de Oude Beek kan dit worden opgelost. De omleiding via het huidige vijvercomplex kan tegelijkertijd dienst doen als paai-, opgroei-, en verblijfplaats voor de stroomminnende soorten. Bovendien zal in dit tussenliggend gebied een plas-dras-zone worden gecreëerd die uitermate interessant is voor water- en weidevogels.
Momenteel worden de vijvers tijdens de trekperiode reeds druk bezocht door vogels als bijvoorbeeld de watersnip. De bestaande tussendijken van het vijvercomplex worden afgegraven en verplaatst om vier grote plassen te verkrijgen. Het vrijgekomen materiaal wordt gebruikt om delen van de huidige vijvers op te vullen en om de toekomstige dijken te voorzien van stevige schuine zijden. Doorheen het gebied wordt een sloot met twaalf vistrappen aangelegd om de Zwarte Beek te verbinden met de Oude Beek.
Op de oevers van de Oude Beek en de verbindingsgeul worden schanskorven aangebracht om de oever vast te houden. De zuidelijke zone langs de Oude Beek zal terug aangeplant worden met zwarte els. Op deze manier zal in de toekomst vismigratie mogelijk worden en kan ook het peil van de plas-dras zone bepaald worden. Onder de bestaande veldweg wordt een duikersysteem geplaatst. De aansluiting op de Zwarte Beek wordt uitgevoerd worden door de afdeling Water van het Vlaams Gewest, de aansluiting op de Oude Beek door Natuurpunt.

Persbericht. Paul Van Moll, "Holle wegen in ere hersteld. Buurtwegen worden gepromoot als trage wegen", in: Het Nieuwsblad, 10.01.2009.
Beringen - Het stadsbestuur gaat de holle wegen promoten als 'Trage Wegen' in een deelgebied van Paal. Na plaatsbezoeken en selectie zijn veertig buurtwegen overgebleven en is beslist welke prioritair hersteld of ontwikkeld moeten worden.
Dit jaar nog worden het actie- en uitvoeringsplan voorbereid om subsidies aan te vragen voor 2010. 'We gaan kleinschalig starten door één of enkele trage wegen uit te kiezen waar we een concrete actie kunnen houden tijdens de Dag van de Trage Weg (september 2009)', zegt schepen Dave Schops (SP.A).
'Voor het project Trage Wegen zullen we samenwerken met verschillende partners. Zo is het Regionaal Landschap Lage Kempen (RLLK) geïnteresseerd om samen te werken voor het uitwerken van een actieplan. Het projectgebied is opgenomen in de landschapsatlas en biedt mogelijkheden voor financiële ondersteuning.'
'Verder zijn er inheemse plantensoorten aanwezig en ook cultuurhistorisch biedt het gebied heel wat mogelijkheden. Bovendien wordt er samengewerkt met Natuurpunt om de omgeving van de Gestelse Molen en de vallei van de Zwarte Beek te betrekken in het Trage Wegen-traject', zegt schepen Dave Schops.
'Het is belangrijk om ook samen te werken met de landbouwers in dit gebied omdat zij buurtwegen gebruiken voor hun landbouwexploitatie. Een bedrijfsplanner van de Vlaamse Landmaatschappij zal met hen onderzoeken of beheersovereenkomsten hen kunnen stimuleren om de trage wegen te behouden en te onderhouden.'
'Heemkundige kringen kunnen historisch interessante foto's en verhalen bezorgen die bruikbaar zijn voor folders en wandelkaarten. De vrijwilligers zullen betrokken blijven bij het project', legt schepen Schops uit.

Paul Van Moll, "Trage wegen", Het Nieuwsblad, 02.04.2010.
Beringen - Beringen brengt het Trage Wegennet in kaart met de hulp van de vzw Trage Wegen. In 2008 werd het gebied rond de Gestelse Molen van Paal geïnventariseerd en in 2009 met het deelgebied Muizenheide in Beringen. Ondertussen is gestart met de evaluatie van de geïnventariseerde wegen.

Sagen.
Spookhond ontmoet aan de Gestelse molen.
Enkele mensen die op de Buiting een tante waren gaan opzoeken, kwamen terug langs de Gestelse molen. Toen de mensen een grote wolfshond tegenkwamen, durfden ze haast niet meer verder te gaan.
------
Enkele mensen uit Gessel droegen een zwarte halsdoek op hun hoofd om naar de molen te gaan. Bij hun aankomst zweetten ze zo erg dat ze de doek van hun hoofd namen. Toen de mensen thuiskwamen, zagen ze dat hun halsdoeken vol luizen zaten.
Bron: C. Ooms, Leuven, 1968.

“Buitengewoon huis te koop €650.000. Beringen Paal-Maalbeekstraat 101” immovl.be
Unieke watermolen die gerenoveerd is in een mooi huis met vier slaapkamers.
De watermolen ligt op een groot perceel dat bestaat uit een bos, tuin, terras en enkele visvijvers.
Er loopt eveneens een beekje over het perceel wat zorgt voor een unieke sfeer.
Bij de eerste ingang van de watermolen tref je een charmante ruimte aan waar zich het gerenoveerde mechanisme van de watermolen bevindt.
In deze ruimte werden de authentieke materialen behouden.
Deze ruimte beschikt over een eetplaats op het gelijkvloers en een zitruimte op de eerste verdieping.
Het woongedeelte bestaat op het gelijkvloers uit de keuken, eetkamer, bureau, speelkamer en wasplaats die voorzien is van aansluitingen voor een bijkomende douche.
Op de eerste verdieping bevinden zich de leefruimte, vier slaapkamers, een douchekamer en badkamer.
De geïsoleerde zolder is bereikbaar met een vaste trap.
Deze zolder biedt tal van uitbreidingsmogelijkheden.
De watermolen beschikt ook over een inpandige garage met ruimte voor twee wagens.
Buiten is er parkeerplaats voor zes wagens.
Deze woning is ook geschikt om om te vormen tot een B&B.
Kantoor Tessenderlo
013 66 62 08 info @ immovl.be
Algemeen
Renovatiejaar 1998
Staat: Goede Staat
Tuin: Ja
Garage: Ja
Parking buiten: 6
Parking binnen: 2
Indeling:
Kelder 20 m²
Zolder 60 m²
Afmetingen
Grondoppervlakte 10.566 m²
Bewoonbare oppervlakte 440 m²
Ligging: Maalbeekstraat 101, 3583 Beringen Paal
EPC (PDF)
Financieel
Prijs: € 650.000
Kadastraal inkomen: €2.475
Beschikbaarheid: Vanaf akte
Energie
EPC: 388 kWh/m²
EPC
388
EPC Certificaat: 20121008-0001224538-00000003-3
Type beglazing: Dubbele beglazing
Ramen: Hout
Type verwarming; Stookolie cv
Stedenbouw
Bestemming:
Landschappelijk waardevol agrarisch gebied
Bouwvergunning; Ja
Dagvaarding; Nee
Verkavelingvergunning; Nee
Voorkooprecht; Nee
O-peil; Mogelijk overstromingsgevoelig gebied

Literatuur

Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985.
Schlusmans F. m.m.v. Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch., "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha)", Brussel - Gent, 1981.
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
Albert Vanderaerden & Eugène Wellens, "Onze Lummense molens, molenaars en bakkers", Lummen, Geschied- en Heemkundige Kring Groot Lummen, 1996, p. 66-67.
Jef Theunis, "De beken, vijvers en molen in de vallei van de Zwarte beek", in: Kiosk (Heemkundig tijdschrift van Beringen, Paal en Koersel), Beringen, jg. 12, 2006, nr. 1 (nr. 44), p. 50-60, ill.
"De molens van Paal", in: Kiosk (Heemkundig tijdschrift van Beringen, Paal en Koersel), Beringen, jg. 2, 1996, 3 (nr. 6); jg. 3, 1997, 2 (nr. 9).
"De Gestelse watermolen", in: Kiosk (Heemkundig tijdschrift van Beringen, Paal en Koersel), Beringen, jg. 3 (1997), 1 (nr. 8).
Mailbericht Isabelle Geukens, 06.12.2012 (vraag over de pegel)

Persberichten
PBVM, "Vissen nemen de trap van Paal", in: Het Nieuwsblad, 06.11.2004.
"Grootste vistrap van het land staat in Beringen", in: Het Belang van Limburg, 05.11.2004.
"Twaalf vistrappen verbinden de Zwarte met de Oude Beek", in: Het Belang van Limburg, 02.12.2003.
Paul Van Moll, "Holle wegen in ere hersteld. Buurtwegen worden gepromoot als trage wegen", in: Het Nieuwsblad, 10.01.2009.
Paul Van Moll, "Trage wegen", Het Nieuwsblad, 02.04.2010.


Laatst bijgewerkt: woensdag 1 juni 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens