Molenzorg
Betekom (Begijnendijk), Vlaams-Brabant
Naam

Puttenbergmolen
Nieuwe Molen

Ligging Pater Damiaanstraat 5
3130 Betekom (Begijnendijk)

400 m NW v.d. kerk
kadasterperceel C34b


toon op kaart
Geo positie 50.986996, 4.777170
Eigenaar Vlaanderen Bouwt vzw en Vlabo-Invest nv
Gebouwd 1847
Type Stenen bergmolen
Functie Koren- en oliemolen
Kenmerken Kettingkruier
Gevlucht/Rad Verwijderd
Inrichting Nog van de elektromechanische maalderij (o.m. gecombineerde walsenstoel Bonte)
Toestand Gerenoveerde romp
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
21.04.1982 / 15.05.2000
Molenaar Geen
Openingstijden Op aanvraag (tel. 016 44 19 40, fax 016 444 19 41, e-mail: info@vlaanderenbouwt.be)
<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 06.04.2010  

Beschrijving / geschiedenis

Deze stenen bergmolen, type kettingkruier, werd opgericht in 1847 als graanwindmolen door Petrus Martinus Van Peel. Zijn broer Victor Van Peel was gehuwd met Constantia De Veuster, zuster van Pater Damiaan. Net voor Damiaan naar de Hawaïaanse eilanden vertrok, om zich daar geheel aan de melaatsen te wijden, bracht hij zijn laatste nacht op Belgische bodem door in het molenaarshuis bij zijn zus Constantia en haar man Victor Van Peel.

In 1852 werd er een olie-inrichting aan toegevoegd, zodat een graaan- en oliewindmolen ontstond.

Opeenvolgende eigenaars:
- 1847, opbouw: Van Peel Petrus Martinus, molenaar te Haacht
- 21.03.1878, verkoop: Boon-Derwechine Pieter Jozef, molenaar te Betekom (notaris Van Bellingen)
- 1891, erfenis: de weduwe en kinderen (overlijden van Pieter Boon)
- 04.05.1898, verkoop: Geens-Geens Alexander, molenaar te Betekom (notaris Van den Eynde)
- 1910, verkoop: Geens-Verstreken Petrus Frans Leo, molenaar te Betekom
- 16.01.1920, verkoop: Verrijcken-Tatenon Juliaan Mathilde Jan Aloïs, molenaar te Betekom (notaris Coomans)
- 1987, verkoop: Michiels-Haegemans Jules Elodie Julien, te Betekom
- 2000, verkoop: Vlaanderen Bouwt (Vlabo) vzw, Betekom

In 1873 werd een stoommachine geplaatst, maar er werd ook nog met de wind graan gemalen en olie geslagen. Een motor werd geplaatst in 1910.

De molen werd door de Duitsers in brand gestoken in augustus 1914. Later werd een nog aanwezige elektromotor van Heemaf uit Hengelo (NL) gebruikt om de molen te doen werken. De firma Bonte uit Leuven installeerde een zogenaamde combiné met acht rollen (met een lengte van 65 cm), bestaande uit builmolen, walsenstoel en elevatoren. Deze installatie die over een maalcapaciteit tot 350 kg per uur en een vermogen van 15 pk beschikt, voorziet de vier maalgangen. Het geheel was voorzien van een afzuiginstallatie.

Op 21.04.1982 werd de molenromp met omgeving beschermd als dorpsgezicht, terwijl de kuip zelf op 15.05.2000 beschermd werd als monument, met inbegrip van de elektromechanische graanmaalderij, sulfermolen (cilinder) en vierkante schouw.

De molen en de omliggende gronden werden eigendom van Vlabo-Invest nv. Zij liet in 2003-2005 naast de molen 12 koopwoningen bouwen. Het ontwerp van BOB 361 uit Brussel werd geselecteerd. De stedenbouwkundige planning van het bouwterrein is opgevat met het oog op goede bewoonbaarheid: doordachte oriëntatie van de woningen, zo groot mogelijke privacy, niet te grote bouwpercelen omwille van de kostprijs van de grond, maar maximale benutting van de tuinen, die via grote ramen rechtstreeks bij de woonruimten worden betrokken. De romp werd gedeeltelijk gerenoveerd en geïntegreerd in een nieuwbouw. Een vervollediging als windmolen wordt evenwel niet meer voorzien. 

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

De inrichting

Een volledig intacte maalderij op kracht van een elektromotor. De balken zijn in mindere toestand, maar alles zit nog ter plekke en is nog origineel!

3 steenkoppels, buil, graankuiser, plansichter, 2 haverpletters, walsenstoel, menger en minstens zes elevatoren

Benedenverdieping (inrijzolder): haverpletter, walsenstoel en een eerste elektromotor
Vroegere steenzolder (halfzolder): 3 steenkoppels
Vroegere meelzolder: buil en plansichter
Vroegere steenzolder: aandrijving van elevatoren (zowel langs onder aangedreven voor de bovenliggende verdieping als naar onder aangedreven voor de onderliggende verdiepingen), een tweede elektromotor en een menger
Vroegere luizolder: nog origineel luiwerk, een graankuiser en de walsen van een tweede haverpletter
Kapzolder: de vloerbalken zijn uitgebroken (vermoedelijk reeds in de maalderijperiode)

Maarten OSSTYN, Adegem

<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 04.11.2008

<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Voor de renovatie. Coll. Nelly Solleveld

<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Foto John Verpaalen, Roosendaal, 6 september 1984. Uitgave als prentkaart uitgegeven door Stichting Levende Molens, reeks Molenrompen in Vlaams-Brabant.

<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Oude prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

<p>Puttenbergmolen<br />Nieuwe Molen</p>

Foto van voor 1914 in: Pater Damiaan. Apostel der Melaatsen, Antwerpen, (drukkerij Patria), s.d., p. 20 (coll. H. Lambrechts-Augustijns, Schoten)

Bijlagen

Intekendatum: 20.01.2003, 11 u.
Molen: Betekom (Begijnendijk, Vl.-Brab.), Puttenberg-molen, Nieuwmolen - stenen bergmolen, beschermde molenromp bij kantoor woningbouwvereniging
Bouwheer & ontwerper: Vlaanderen Bouwt (Vlabo) vzw, Betekom
Opdracht: Onderhoud van de bakstenen schouw (van de voormalige mechanische maalderij) bij de Puttebergmolen; openbare aanbesteding; o/cat. D24, kl. 1; 20 werkdagen
Plaats aanbesteding: Bureelgebouw van Vlabo vzw, Pater Damiaanstraat 5, 3130 Betekom
Offertes: Corvers - Vrancx nv, Laakdal, €14.542,31; Lumdecor nv, Lummen, €19.681,38; Inrebo bvba, Wilsele, €20.164,61
Toewijzing: Corvers - Vrancx nv, Laakdal

Koopproject van Vlaanderen Bouwt vzw en Vlabo-Invest nv rondom de Puttenbergmolen (bron: www.vlaanderenbouwt.be)
Gerealiseerde koopprojecten
Project: Begijnendijk - Betekom
Puttenbergmolen: P. Damiaanstraat, Beekstraat, Processieweg
aantal en soort woningen: 12 koopwoningen
grondeigenaar: Vlaanderen Bouwt & Vlabo-Invest nv
woningbouwer: Jansen, Meeuwen
architecten: BOB361, Brussel
uitvoeringsperiode: 2003 - 2005
voltooiing: 2005
toelichting bij het project
Te Betekom, vlak bij Aarschot in de provincie Vlaams-Brabant, organiseerde Vlabo nabij het dorpscentrum en in de schaduw van de oude, geklasseerde Puttenberg-windmolen, de bouw van 12 woningen. Het ontwerp van BOB 361 uit Brussel werd geselecteerd. De stedenbouwkundige planning van het bouwterrein is opgevat met het oog op goede bewoonbaarheid: doordachte oriëntatie van de woningen, zo groot mogelijke privacy, niet te grote bouwpercelen omwille van de kostprijs van de grond, maar maximale benutting van de tuinen, die via grote ramen rechtstreeks bij de woonruimten worden betrokken.
De woningen zijn niet overdreven groot, zij tellen ongeveer 100 vierkante meter bewoonbare oppervlakte. Iedere vierkante meter wordt doelmatig benut. Door de overvloedige toevoer van licht en lucht krijgt de bewoner evenwel nooit een gevoel van ingeslotenheid. De patio's aan twee zijden van iedere woning dragen mee bij tot een aangenaam ruimtegevoel. In de wintertijd gebeurt dit louter visueel, in de zomertijd in werkelijkheid, want dan kunnen de patio's aan twee kanten de woonruimte vergroten. Alle woningen zijn ook via de tuin bereikbaar via voetgangerswegeltjes en bij elke woning hoort een tuinberging.
Aan de ingang van de gemeenschappelijke esplanade staan twaalf gegroepeerde carports en ondergronds bevindt zich een collectieve waterzuiveringsinstallatie.
Van de 12 woningen werden er 8 gebouwd en verkocht door BBO+; de vier resterende woningen aan de Beekstraat werden gebouwd door Jansen Alg. Bouwwerken uit Meeuwen-Gruitrode.

Joris Driessens, "'Lichaam Damiaan hoort thuis op Molokai'", Het Nieuwsblad, 05.10.2009.
Tremelo - 'Pater Damiaan zou het niet geapprecieerd hebben mocht hij geweten hebben dat er zo veel tam tam wordt gemaakt rond zijn figuur', zegt Joris Driessens (27) uit Betekom.
De man is naar Tremelo afgezakt omdat hij deze unieke en historisch belangrijke gebeurtenis niet wilde missen. 'Heiligverklaringen zijn zeldzaam. Ze zijn niet meer van deze tijd. Wanneer er dan een streekgenoot gevierd wordt, moet je op de afspraak zijn. Bovendien heeft pater Damiaan vlak voor zijn vertrek naar Molokai nog in de molen van Betekom geslapen, een duidelijke band tussen Damiaan en Betekom.'
Joris vindt het jammer dat de stoffelijke resten van Jozef De Veuster naar België zijn overgebracht. 'Ik vind dat het lichaam van pater Damiaan in Molokai had moeten blijven. Hij heeft zijn leven voor de melaatsen gegeven', zegt Driessens.

Literatuur

"Pater Damiaan. Apostel der Melaatsen", Antwerpen, (drukkerij Patria), s.d. (met op p. 20 twee foto's van de Puttenbergmolen waar bij verbleef bij zijn zuster Constantia en haar man Victor Peel, eigenaar van de molen, vooraleer te vertrekken uit België).
C. Wellens, "Betekom", in: Oost-Brabant, III, 1957;
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 4: arrondissement Leuven (A-L)", Kinrooi, Studiekring 'Ons Molenheem', 1993.
Lieven Denewet, "Honderd bespookte molens in Vlaanderen. Een verzameling molensagen van de kuststreek tot het Maasland", Molenecho's, XX, 1992, nr. 2-3.
A. Coeck, "De windmolen van Betekom", O.L.V. Aarschot, nr. 1, 1983, p. 37.

Persberichten
Joris Driessens, "'Lichaam Damiaan hoort thuis op Molokai'", Het Nieuwsblad, 05.10.2009.

Mailberichten
Hugo Lambrechts-Augustijns, Schoten, 27.02.2014.
Maarten Osstyn, Adegem, 29.01.2016


Laatst bijgewerkt: zondag 23 oktober 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens