Molenzorg
Betekom (Begijnendijk), Vlaams-Brabant
Naam

Oude Molen
Torenmolen

Ligging Molenweg
3130 Betekom (Begijnendijk)

Molenberg
900 m N v.d. kerk
kadasterperceel B389


toon op kaart
Geo positie 50.991699, 4.782220
Eigenaar vzw Natuurpunt
Gebouwd voor 1428 (in hout) / begin 16de eeuw (steen)
Type Stenen grondzeiler
Functie Korenmolen
Kenmerken Cylindrische torenmolen; muren uit ijzerhoudende zandsteen; kegelvormige kap
Gevlucht/Rad Houten pestelroeden (vernield op 12.09.1914)
Inrichting Vernield in 1914
Toestand Enkel nog als ledige romp
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
30.11.1993
Molenaar Geen
Openingstijden Door traliehek permanente blik op binnenruimte
<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 06.04.2010  

Beschrijving / geschiedenis

De Oude Molen is een stenen korenwindmolen, type cilindrische torenmolen, op de Molenberg, aan het eind van de Molenweg

Zeer interessante molen! Het gaat hier immers om een zeldzaam overblijfsel van een stenen torenmolen met cylindrische muren uit ijzerhoudende zandsteen. Er was een kegelkap. De kern van de muren bestaat uit baksteen, terwijl het ijzerzandsteen alleen als parament is aangebracht. Eerder werd gedacht dat de muren massief van ijzerzandsteen waren opgetrokken. De baksteen biedt wellicht een aanknopingspunt voor de bouwhistorische datering van de molen. Tevens bewijst het parament dat een aantal uitsparingen in de kuip al bij de bouw werden aangebracht! Het lijkt heel wel mogelijk dat het terrein in en om de molen werd verdiept, waardoor het onbeklede bakstenen fundament onder de ijzerzandsteen tevoorschijn piepte, en dat om die reden de Gobertanger plint werd aangebracht. De conclusie over de baksteen in het binnenste van de muren leidde tot nieuwe inzichten over de bouwgeschiedenis.

De molen behoorde toe aan de heer van Rivieren. Zowel uit archiefbronnen als uit oude kaarten en tekeningen was het bestaan van zijn verblijf, een middeleeuwse woontoren in Gelrode bekend. Toen in 2007, bij tuinwerkzaamheden in een park, de fundamenten van een vierkant gebouw werden aangetroffen, konden ook archeologen voor het eerst de woning van de ‘heer van Rivieren’ aan een grondig onderzoek onderwerpen.

In 1428 werd in het rekeningboek van de heer van Rivieren voor het eerst melding gemaakt van een windmolen in Betekom. Vermoedelijk was het een standaardmolen. Eind 15de eeuw werd de streek tussen Aarschot en Haacht grondig verwoest door plunderende soldaten en ging de molen van Betekom in vlammen op. De huidige molen werd in het begin van de 16de eeuw gebouwd

Rond 1570 onderging de molen ingrijpende veranderingen: geheel het binnenwerk werd vastgemaakt aan de centrale staande as en kon, samen met de kap, naar de wind gekruid worden. Dat systeem bestaat nu nog in Templeuve (Frankrijk).

Molenaar Jacob Pelgrims liet in 1750 in de huidige Professor Scharpélaan 64 te Betekom een herenhuis (type langshuis met anderhalve verdieping en zadeldak) bouwen met een bijhorende kapel. Boven de deur lezen we volgend bouwopschrift: I.P.G. / 1750 / C.V.B. / M.D.C.C.L. Deze molenaar bouwde in 1755 ook de nabijgelegen Onze-Lieve-Vrouwekapel (hoek Tremelosesteenweg en Professor Scharpéplein), met een molenijzer bovenin de puntgevel.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar:  Van Luyten-Geets Jozef Frans, molenaar te Betekom
- 06.05.1839, erfenis: de weduwe (overlijden van Jozef Van Luyten)
- 22.03.1850, erfenis: de weduwe (overlijden van kind Philippe)
- 05.10.1872, erfenis: Van Luyten-Robrechts Petrus Josephus Leopoldus, moelnaar te Betekom (overlijden van de weduwe Geets van Jozef Van Luyten)
- 25.01.1905, erfenis: de weduwe en kinderen (overlijden van Petrus Van Luyten)
- 28.11.1905, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduwe Robrecths van Petrus Van Luyten)
- 13.06.1936, erfenis: a) Van Luyten Celestine, b) Van Luyten Octavie, c) Van Luyten Victor, d) Van Luyten Louise en e) Claes Josephina Octavia Gabriëlle
- 1939, erfenis:  a) Van Luyten Celestine, b) Van Luyten Octavie, c) Van Luyten Victor, de ergenamen, d) Van Luyten Leonia en e) Claes Josephina Octavia Gabriëlle, zonder beroep te Mehelen (overlijden van Victor Van Luyten)
- 13.12.1939, erfenis: Sallets-Van Luyten Antonius Gustavus Maria, brouwer te Betekom
- 21.11.1948, deling: a) Sallets Antoon Gustaaf Marie (overleden op 02.08.1951), b) Sallets Maria Angelina, c) Sallets Ghislena Elvira en d) Sallets Ludovica Cornelis (notaris D'Hooghe)
- 15.10.1951, deling: Gijbels-Sazllets Marcel Felix Emilius, dokter te Aarschot (notaris Van Cauwelaert)
- 25.07.1968, erfenis: en de kinderen (overlijden van vrouw Sallets)
- 06.03.1976, erfenis: de kinderen (overlijden van Marcel Gijbels)
- 2014, eigenaar: Natuurpunt vzw, Mechelen

Spijtig genoeg stak het terugtrekkende Belgisch leger de molen in brand gestoken op 12 september 1914 (tweede uitval uit Antwerpen, 9-13 september), net zoals de standaardmolen van Wezemaal. Een andere versie blijkt onjuist te zijn. Volgens een overlevering gebeurde de brandstichting te Betekom al op 6 augustus 1914 door bevelhebber Valéran van de Kerchove-d'Hallebast, die tijdens zijn terugkeer door de Duitsers zou zijn afgeschoten in de omgeving van de Demer. Maar deze persoon was toen enkel wachtmeester en niet de bevelhebber van de Belgen die op verkenning waren (dat was luitenant de Heusch),

Enkel de lege romp blijft nog over. In 1990 redde Natuurpunt de ruïne van een zekere sloop door de grond te kopen. Op 30 november 1993 werd hij beschermd als monument en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht. Enkele enthousiastelingen voerden enkele instandhoudingswerken uit.

Recent kon Natuurpunt twee grote stappen zetten om de restauratie te doen slagen. Tot voor kort had Natuurpunt acht are in eigendom maar dit werd uitgebreid met een hectare spontaan opgeschoten bos. Samen met het bureau ALT-architectuur werd een samenwerking aangegaan voor de opmaak van een restauratieplan. De eerste horde, de opmaak en goedkeuring van een beheerplan is genomen. Architect Thierry Lagrage werkt verder aan het ontwerp. Belangrijk is dat het rustieke karakter zoveel mogelijk bewaard blijft. Openstelling zou occasioneel kunnen, waarbij kleine groepjes bezoekers via de trap naar een uitkijkplatform zouden kunnen gaan. Op die manier wordt de historische uitkijkfunctie van het monument hersteld.

De vzw Natuurpunt beheert de beboste heuvel waarop de molen staat en zal de romp laten renoveren. In de eerste plaats wil men het historisch gebouw regendicht maken en de trap herstellen. Natuurpunt wil een duurzame conservatie van dit monument realiseren door de uitwerking van een totaalproject. Concreet zal de bovenrand worden hersteld en wordt een bescherming tegen regeninslag voorzien. Anderzijds wordt gewerkt aan de toegankelijkheid van de site. Voor scholen en verenigingen is dit een gedroomde locatie om het Hageland met zijn natuur en glooiende landschap beter te leren kennen. De uitzichtpunt over de Demervallei wordt hersteld. De molenromp zal trouwens occasioneel ook worden opengesteld. Een vervollediging als windmolen wordt niet voorzien.

Begin jaren 1990 hebben vrijwilligers van Natuur en Landschap (voorloper van de lokale Natuurpuntafdeling) en de heemkundige kring hun schouders gezet onder dit unieke erfgoed project, eerst met de erkenning als monument en niet veel later ook door de aankoop van de molenruïne. Na veel studiewerk is er al vlug overgegaan naar de eerste instandhoudingswerken.

In 2011 ging een verjongde Molenwerkgroep van start met de voorbereiding van de tweede fase, toekomstvisie, overleg, financiering en communicatie. Deze historische studie is dan ook een belangrijke zijn en tegen die datum wilde de werkgroep werk maken van een mooi historisch en natuurproject op de Molenberg, met steun van de gemeente Begijnendijk en de Vlaamse Overheid (Agentschap Onroerend Erfgoed).

Op 26 mei 2013 startte  het KIK (Koninklijke Instituut voor Kunstpatrimonium) met een historisch onderzoek naar gebruik, stabiliteit, herkomst en optimale behandeling van de ijzerstandsteen in de molenruïne van Betekom. Deze studie moet uitsluitsel brengen over de beste strategie voor duurzame conservatie van de molen. Dit is een belangrijke stap naar een definitieve conservatie van deze historische en in België unieke cilindrische molenromp.   Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Foto: Gaƫtan Aelgoet, 29.03.2011

<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, 06.04.2010

<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Foto: Nico Jurgens, Hoorn, 22.08.1995

<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Oude prentkaart (coll. R. Van Ryckeghem, Koolkerke)

<p>Oude Molen<br />Torenmolen</p>

Oude prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

GGH, "Plannen molen", in: Het Nieuwsblad, 15.01.2008.
Begijnendijk - Natuurpunt wil de plannen voor de instandhoudingswerken aan de windmolen laten actualiseren. In de eerste plaats wil men het historisch gebouw regendicht maken en de trap herstellen. De molen wordt niet permanent opengesteld.

GGH, "Comité in de weer voor molenruïne", in: Het Nieuwsblad, 02.10.2007.
Betekom - Het feestcomité van Betekom wil de vervallen windmolen aan de Molenweg opnieuw in de belangstelling plaatsen. Het organiseerde daarom een eenmalige activiteit: Molenberg in de kijker. Het nieuwe feestcomité van Betekom, het Beter-comité, wil ook het culturele leven promoten. 'In ons dorp leven meer en meer inwijkelingen. Wij willen hen helpen om kennis te maken met ons rijke verleden. De oude windmolen is amper gekend. In de derde eeuw stond er al een windmolen op die plaats. De huidige molen in ijzerzandsteen werd tijdens de eerste wereldoorlog door een brand verwoest. Hij is ondertussen beschermd, maar een renovatie zit er voorlopig nog niet in. Wij willen de molen en zijn omgeving in de kijker plaatsen en hopen dat dit een stimulans mag zijn om het renovatiedossier op gang te helpen', verduidelijkt Mario Verbeeck. Het terrein waar de molen staat is eigendom van Natuurpunt.

Guido Govaerts, "Zondag 11 september. Hulst in de kijker", Het Nieuwsblad, 06.09.2011.
De molen op de Molenberg is dringend aan herstelling toe. Natuurpunt en de molenwerkgroep gaan er werk van maken.
Begijnendijk - Het Betekoms gehucht Hulst blijft een bijzondere entiteit in de deelgemeente Betekom. Zondag 11 september wordt Hulst in de kijker gezet . Alles speelt zich af in de weilanden achter de garage van Betoy Vanroy.
Het wordt een dag vol activiteiten. Er is een tentonstelling over het oude Hulst, men kan er wandelen, gratis ritjes met paard en koets maken, er zijn oude ambachten, oude legervoertuigen, oldtimertractoren, een roofvogelshow, wipschieting en shetlandpony's.
Hulst in de kijker is een organisatie van het Betercomité en Pasar in samenwerking met KVLV, Maccurves, en Natuurpunten de Molenwerkgroep. Die stellen er de plannen voor van de renovatie van de molenruïne op de Molenberg. Tegen 2015 zou de molen er weer netjes moeten uitzien

Guido Govaerts, "Natuurpunt lost belofte in tegen 2015. Buurbewoners wachten op restauratie molen", Het Nieuwsblad, 07.09.2011.
René Deproost bij de molenruïne op de Molenberg. Tegen 2015 wordt de molen gerenoveerd.
Begijnendijk - De Molenwerkgroep en Natuurpunt slaan de handen in elkaar voor het behoud van de unieke ruïne op de Betekomse Molenberg. Het monument krijgt een stevige opknapbeurt. Donateurs zullen eindelijk waar voor hun geld krijgen.
'Meer dan twintig jaar geleden stortte ik, net als andere dorpsgenoten, vijfduizend frank aan Natuurpunt. Het geld zou dienen om instandhoudingswerken uit te voeren. Maar meer dan het hangen van een ijzeren poort aan de ingang van de molen heb ik niet gemerkt. Ik vraag me af wat er met mijn geld gebeurd is?' stelt René Deproost, bewoner van de buurt met de molenruïne in Betekom.
Hij schreef enkele maanden geleden een brief naar Natuurpunt om te melden dat er brokstukken lagen rond de molen. 'Onze scholen, jeugdverenigingen en heel wat recreatieve wandelaars en fietsers komen hier langs.
Logisch want het is een kruispunt van fiets- en wandelroutes. Maar lopen zij geen gevaar? Zou het niet aangewezen zijn om een afsluiting te plaatsen rond de molen om voorbijgangers niet in gevaar te brengen', schreef hij in zijn brief aan Natuurpunt.
Koen Baert van Natuurpunt legt nu uit dat die brokstukken afkomstig waren van een ingreep met een hoogtewerker om losliggende stenen en begroeiing te verwijderen. 'We zijn immers op goede weg om de renovatie van de molen te verwezenlijken. Een eerder project werd afgeblazen omdat de Europese fondsen uiteindelijk niet beschikbaar bleken. Maar een molenwerkgroep is goed op weg om het project deze keer wel te laten slagen. Er werden de nodige fondsen gezocht en daarbij komen ook de vroegere fondsenwervingen. Met de steun van de gemeente en een subsidie van Erfgoed Vlaanderen kan tachtig procent van de kosten gedekt worden', legt hij uit.
'Het blijkt om een unieke molen te gaan. Het is de enige Belgische molenromp van dit type. De molen is een beschermd monument en de Molenberg is erkend als dorpsgezicht', legt Baert uit.
Natuurpunt en de molenwerkgroep willen een renovatie van de molen rond hebben tegen 2015. 'Wij willen een duurzame conservatie van dit monument realiseren door de uitwerking van een totaalproject. Concreet zal de bovenrand worden hersteld en wordt een bescherming tegen regeninslag voorzien. Anderzijds wordt gewerkt aan de toegankelijkheid van de site. Voor scholen en verenigingen is dit een gedroomde locatie om het Hageland met zijn natuur en glooiende landschap beter te leren kennen. De uitzichtpunt over de Demervallei wordt hersteld. De molenromp zal trouwens occasioneel ook worden opengesteld.
De Molenwerkgroep licht het project toe op zondag 11 september tijdens "Hulst in de Kijker".

Guido Govaerts, "Nieuwe poging voor conservatie molen Betekom. Molenwerkgroep mikt naar augustus 2014", Het Laatste Nieuws, 03.07.2012.
 Begijnendijk - Het Koninklijk Instituut vootr Kunstpatrimonium (KIK) is onlangs gestart met een onderzoek van de ijzerzandsteen in de molenruïne van Betekom. Het is een nieuwe poging tot een definitieve conservatie van de historische molenromp.
Volgend jaar in augustus is het honderd jaar geleden dat de molen van Betekom tijdens het begin van de Tweede Wereldoorlog in brand werd gestoken. Dat is voor de molenwerkgroep de streefdatum om uit te pakken met een definitieve conservatie van deze in België unieke cylindrische molen.
Al meer dan twintig jaar spreekt men van een conservatie, maar ook toen Natuurpunt eigenaar werd geraakte het project maar niet van de grond. Nu zijn er nieuwe pogingen en zopas is het KIK gestart met een historisch onderzoek naar het gebruik, stabiliteit, herkomst en optimale behandeling van de ijzerzandsteen die voor de molen werd gebruikt.
Meer info op http://www. natuurpunt.be.
 
"Molenruïne van Betekom: naar de definitieve conservatie?" begijnendijk.be (2013)
Op 26 mei is het KiK (Koninklijke Instituut voor Kunstpatrimonium) gestart met een historisch onderzoek naar gebruik, stabiliteit, herkomst en optimale behandeling van de ijzerstandsteen in de molenruïne van Betekom.
Deze studie moet uitsluitsel brengen over de beste strategie voor duurzame conservatie van de molen. Dit is een belangrijke stap naar een definitieve conservatie van deze historische en in België unieke cylindrische molenromp (14e eeuw).
Begin jaren '90 hebben vrijwilligers van Natuur en Landschap (voorloper van de lokale Natuurpuntafdeling) en de heemkundige kring hun schouders gezet onder dit unieke erfgoed project, eerst met de erkenning als monument en niet veel later ook door de aankoop van de molenruïne. Na veel studiewerk is er al vlug overgegaan naar de eerste instandhoudingswerken.
Twee jaar geleden is een verjongde Molenwerkgroep van start gegaan met de voorbereiding van de tweede fase, toekomstvisie, overleg, financiering en communicatie. Deze historische studie is dan ook een belangrijke volgende stap naar een definitieve conservatie. In augustus 2014 zal de molenromp al 100 jaar een ruïne zijn en tegen die datum wil de werkgroep werk maken van een mooi historisch en natuurproject op de Molenberg.
Met steun van de gemeente Begijnendijk en de Vlaamse Overheid (Ruimte en Erfgoed).
Koken kost evenwel toch nog geld: de Molenwerkgroep dankt bij voorbaat voor een storting op het het speciale conservatie-rekeningsnummer:
IBAN : BE56 2930 2120 7588; BIC: GEBABEBB van Natuurpunt met de vermelding "9925 - molen van Betekom".
 
Molenwerkgroep (www. begijnendijk. be)
Contact /secretaris
Koen Baert
Aarschotsesteenweg 200 3130 Betekom
GSM 0473 66 06 12 koen.baert ad natuurpunt.be
Doel: Instandhouding en conservatie van de torenmolen en de site
Doelgroep: Alle mensen die interesse hebben voor plaatselijk erfgoed
Activiteiten: Informatie verstrekken over de molen, verstevigen van de molen
 
Koen Baert & Hélian Guislain, "De oude molen op de Molenberg van Betekom: opnieuw een baken op de rand van Hageland en Kempen?", Natuur en Landschap (tijdschrift van Natuurpunt Oost-Brabant), 2012, 4, p. 10-12.
Natuurpunt Oost-Brabant springt als streekvereniging al langer in de bres voor het landschappelijk erfgoed.
Zeker waar dat nog een uniek ensemble vormt met natuurwaarden (zie vorig nummer van Natuur en
Landschap). Reeds meer dan 20 jaar geleden stak onze vereniging - samen met een aantal bezorgde dorpsgenoten - haar nek uit om de tot dan toe onbeschermde ijzerzandstenen molenromp van Betekom te redden. Zeer terecht, zo bleek later uit het gedegen studiewerk van Hélian Guislain. Na enkele (goedkopere)consolidatiewerken jaren geleden, willen we nu gaan voor een tweede toekomst van dit monument. Dat is mogelijk omdat de vereniging intussen enkele aanpalende terreinen heeft aangekocht.
Rijke historiek
Van in de 14de eeuw is er al sprake van een molen op de 50m hoge Molenberg vlakbij het centrum van Betekom. Er zijn tekeningen van de huidige stenen molen die dateren uit de 16e eeuw. De molenromp bestaat uit een ijzerzandstenen cilinder, uniek in de streek. Bouwstijl en materiaal laten zijn oorsprong in de 14e eeuw vermoeden, beide vertonen een zekere analogie met de Maagdentoren van Zichem. Door zijn strategische ligging als uitkijk over de Demervallei werd de molen herhaaldelijk in brand gestoken. De laatste keer gebeurde dit in 1914. Sindsdien staat de roestbruine molenromp als ruïne op de stilaan verboste berg.
Het initiatief voor de aankoop en bescherming van de Molenruïne te Betekom kwam van een lokale kern van de Regionale Vereniging Natuur en Landschap, waaruit de eerste Molenwerkgroep groeide. Zo kwam, bij openbare verkoop in mei 1990, de eigendom van het monument in handen van Natuurreservaten, het huidige Natuurpunt. De acties voor het behoud van de molen hebben er toe geleid dat deze opgenomen is als dorpsgezicht en de molenromp als monument.
In samenwerking met Monumenten en Landschappen en architectenbureau Gevers werd in het begin van de jaren 1990 een eerste conservatieproject gerealiseerd, waarbij de molenvoet werd geconsolideerd. Ook is belangrijk studiewerk geleverd door de Molenwerkgroep (cfr artikel ‘De oude molen van Betekom’ door Hélian Guislain).
De ruïne doorstaat voorlopig nog de tand des tijds, maar de molenkraag vertoont duidelijke tekenen van verval. Dit is hoofdzakelijk te wijten aan de insijpeling van regenwater en de schade door wortels van kleine boompjes. Op termijn bedreigt dit het voortbestaan van de ruïne. Een tweede generatie van de molenwerkgroep wil samen met Natuurpunt, de gemeente Begijnendijk, architect P. Vanroy en de dienst Ruimte en Erfgoed de verdere conservatie van dit monument realiseren door zo snel mogelijk een consolidatie van de bovenrand en een bescherming tegen regeninslag te voorzien.
Natuurpunt heeft een tweeledige bedoeling met dit project.
Enerzijds is dit het beschermen van natuur, landschap en cultureel erfgoed. Anderzijds is de toegankelijkheid van zulke integrale projecten een belangrijke voorwaarde om een draagvlak te creëren en zo een duurzaam behoud en beheer mogelijk te maken.
Naar een nieuwe toekomst
Het eerste doel van het recent opgestarte project is het voorkomen van verdere aftakeling van één van de belangrijkste molenruïnes in Vlaanderen. De molenruïne verder laten verkommeren zou getuigen van weinig respect voor ons erfgoed, opgebouwd door generaties voor ons. Concreet willen we de molenkraag consolideren en afdekken tegen insijpelend water. We willen hier geen tweede ramp meemaken zoals eerder met de Zichemse Maagdentoren. Het spreekt voor zich dat deze cilindervormige jzerzandsteenstructuur bewaard wordt als ruïne, en niet opnieuw een functie krijgt als molen.
Het tweede doel van het molenproject is de molen terug in zijn landschappelijke context plaatsen. We hebben de intentie om de molenromp een belangrijke functie te geven als herkenningspunt van het Hageland en de Demervallei, met de typische getuigenheuvels en ijzerzandsteen. De ruïne moet zodoende terug in deze context worden geplaatst, rekening houdend met de strategische locatie van de molen, vanwaar de hele Demer- en een stuk van de benedenstroomse Dijlevallei kon worden overzien. Op deze wijze zijn er onder impuls van Natuurpunt in de streek al een aantal projecten gerealiseerd, denken we maar aan de Heimolen en het omliggende gebied Molenheide in Langdorp.
De verschillende onverharde holle wegen, de molenomgeving, de scharnierfunctie tussen Hageland en Kempisch landschap, het behoud en herstel van de natuurwaarden en de zorg voor het monument maken deel uit van het integraal project. Zo werden recentelijk een aantal percelen verworven rondom de molen. Dit biedt perspectieven voor het herstel van het uitzicht vanop de molen over de Demervallei.
Onze derde doelstelling beoogt de toegankelijkheid van de site en de verankering binnen de dorpsgemeenschap. Bij het publiek leeft die behoefte. Het is dus belangrijk dat de molenruïne occasioneel toegankelijk wordt zonder afbreuk te doen aan de sfeer van de site, noch aan het karakter van de ruïne. Ook de draagkracht van beide dient gerespecteerd te worden.
De conservatie moet een nieuwe, duurzame maatschappelijke verankering van de molen brengen als uithangbord van de buurt, de gemeente en de regio. Daarvoor wil de molenwerkgroep zich samen met het gemeentebestuur inzetten. De huidige molenwerkgroep verenigt lokale vrijwilligers met verschillende achtergrond en competenties, maar met eenzelfde bekommernis.
Rond de tafel zitten Natuurpunt, het gemeentebestuur, het Gemeentelijk Archief- en Documentatiecentrum en mensen met een wetenschappelijke achtergrond. De werkgroep kwam sinds 2010 vijftien keer bij elkaar in het prachtige Hof Van Uythem in Begijnendijk. Hier was ze te gast bij de trekkers van het Molenproject, namelijk Régine Wittermann (conservator molenruïne) en Hélian Guislain (voorzitter molenwerkgroep).
Iedereen is welkom om mee te werken. Het verder betrekken van de lokale gemeenschap en andere socio-culturele verenigingen zal uiteraard belangrijk zijn voor het slagen van het project.
We hebben de ambitie om het project te realiseren in het kader van het honderdjarig bestaan als ruïne.
Stand van zaken
In deze fase van het project is het wachten op de resultaten van een onderzoek dat het KIK (Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium) dit voorjaar uitvoerde. Die studie doet onderzoek naar de toestand van de gebruikte ijzerzandsteen en de mate van verwering en corrosie. Half mei werd op enkele testvlakken een aantal boringen uitgevoerd om via de weerstand een idee te krijgen van de stevigheid van de buitenkorst. Er werd geëxperimenteerd met erosiewerende producten om te controleren of deze het ijzerzandstenen oppervlak kunnen consolideren. Bij het schrijven van dit artikel is het nog wachten op de resultaten van deze studie. Ze zullen in grote mate de vereiste behandelingen bepalen, en eventueel het toekomstige uitzicht van de molenruïne.
Een tweede doelstelling van dit onderzoek is om een kwaliteitsbepaling van verschillende soorten ijzerzandsteen te maken, zodat hierrond aanbevelingen kunnen gebeuren bij renovatie. Met andere woorden: Welke groeve zal de steen leveren voor de verschillende ijzerzandstenen monumenten die onze streek rijk is. De mogelijkheid bestaat dat enkele nieuwe (kleine) exploitaties worden gedaan op minder kwetsbare gedeelten van ijzerzandsteenheuvels om streekeigen restauratiemateriaal te winnen
Het overlijden van Hélian deze zomer (zie in memoriam, p. 14) is een groot verlies voor de groep en het project. Hij had een zeer uitgebreide historische en technische kennis, maar ook de motivatie en daadkracht om resultaten te bereiken. Zijn inspirerend voorbeeld spoort de werkgroep aan om zijn werk verder te zetten. Zo blijft een stuk tastbare geschiedenis bewaard en kan de molenruïne uitgroeien tot de mascotte van Betekom. Want een dorp dat zijn geschiedenis omarmt, behoudt zijn identiteit voor de toekomst.
Steun het Molenproject
Natuurpunt Oost-Brabant schuift het Betekomse Molenproject naar voor als één van de speerpuntprojecten in de fondsenwervingscampagne 2012. Jouw gift kan bijdragen tot het bewaren van een uniek Hagelands monument in een prachtig natuurgebied. Maak mee de droom van de molenwerkgroep waar die zich engageert om hiermee één van de levenswerken van Hélian Guislain duurzaam te verankeren in dorp en streek.
Storten kan op rekening IBAN BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer, Coxiestraat 11 te 2800 Mechelen met vermelding ‘project 3963 Restauratie Oude Molen’.
Koen Baert, op basis van visietekst van Hélian Guislain
 
Facebookpagina van Natuurpunt Oost-Brabant. Regionale Vereniging voor Natuur en Landschap (gepost op 28 juli 2012)
Vanochtend waren we met een mooie delegatie vanuit de afdelingen binnen NPOB aanwezig in de kerk van Begijnendijk voor het laatste afscheid aan Hélian Guislain. We bieden Régine, familie en NP Begijnendijk hierbij onze deelneming aan. Niet beter dan op de bevatte wijze die Koen Baert deed tijdens de afscheidsplechtigheid kunnen we eer betuigen aan de nagedachtenis van Hélian. Luc Vervoort vertelde me vanochtend dat hij van Hélian nog een uitgebreide bijdrage voor N&L had gekregen over de molen en het project tot uitvoering van de restauratie en instandhoudingswerken. Afscheidswoorden van Koen Baert bij afscheid van Hélian Guislain (°9/10/’38 - +23/7/’12) >medeoprichter van de lokale afdeling Begijnendijk van Natuurpunt >voorzitter van de werkgroep rond de molenruïne van Betekom en bezieler van dat project >lid van de laakwerkgroep en auteur van diverse wetenschappelijke publicaties >erevoorzitter milieuadviesraad Begijnendijk >actief rond heemkunde, erfgoed, ornitologie en verscheidene andere werkgroepen
• Waarom werkt iemand decennialang met zoveel toewijding voor het algemeen belang? • Waarom verdiept iemand zich zo uitgesproken in onze geschiedenis? • Waarom vecht iemand zo vastberaden voor onze natuur, ons erfgoed en ons leefmilieu?
Voor ik Hélian leerde kennen bij Natuurpunt en de molenwerkgroep zou ik het antwoord niet geweten hebben. Dankzij hem nu wel. Voor hem was dat allemaal heel evident. Hij kon zijn koppige gedrevenheid verklaren in één zin. Zo zei hij dikwijls: “Dat is werkelijk zeer interessant”, terwijl hij iets aanwees op oude kaarten. Misschien bedoelde hij daarmee wel het volgende: Als we weten van waar we komen, weten we ook waar we naartoe willen. Als we de toekomst leefbaar en interessant willen houden, koesteren we de rijkdom en kennis die we hebben in ons dorp, in onze streek. Bedankt, Hélian, voor die enorme erfenis aan wijsheid en inspiratie! Wij gaan verder op die weg. Op z’n minst tot de oude molen weer schittert, tot de Grote Laak weer zuiver stroomt, tot we vrij kunnen wandelen door onze prachtige natuur, enzovoort… Zo zal Begijnendijk zijn schatten weer kunnen koesteren, naar jouw voorbeeld.
Namens natuurpunt Begijnendijk en de molenwerkgroep Koen Baert                                                 
 
Milieuadviesraad Begijnendijk-Betekom. Jaarverslag 2012.
MAR neemt afscheid van zijn Ere-voorzitter
HELIAN GUISLAIN 1938 - 2012
Op 23 juli 2012 vernamen wij het onverwacht overlijden van onze Ere-voorzitter. Sedert 1989 was hij de stuwende kracht van de milieuadviesraad van Begijnendijk totdat hij enige tijd geleden om gezondheidsredenen moest afhaken.
Allen die met Helian hebben samengewerkt, kunnen getuigen van zijn encyclopedische kennis en zijn grote en onbaatzuchtige inzet voor een verantwoord milieubeleid in onze gemeente.
Naast zijn groot engagement voor natuur (medeoprichter van Natuurpunt Begijnendijk) was hij ook actief inzake heemkunde, erfgoed, trage wegen, ornitologie, ... Hij was de inspirator voor diverse projecten (herwaardering van de Laak, molenruïne Betekom, ...) en zijn onderzoekswerk laat sporen na in tal van publicaties. Wij zijn Helian dankbaar voor de rijke nalatenschap aan kennis en inspiratie.
 
Guido Govaerts, "Leerlingen helpen mee aan natuurbeheer. Peter De Klimroos zorgt voor de Molenberg", Het Nieuwsblad, 21.12.2014.
Foto IF.
Begijnendijk - Het derde leerjaar van school De Klimroos in Betekom zal voortaan het natuurbeheer op de Molenberg ondersteunen. Ze kregen van Natuurpunt het peterschap over dat gebied.
De plechtigheid vond plaats aan de molenruïne in aanwezigheid van de juffen Annemie en Lies, directie, ouders, Natuurpunters en milieuschepen Magda Van Goolen (CD&V). De 42 betrokken leerlingen hadden voor die gelegenheid een dansje en een gedicht over de molen voorbereid.
'De molenruïne zal over enkele jaren gerestaureerd worden. De Molenwerkgroep werkt hard aan de voorbereiding van die werken, maar de procedures nemen veel tijd in beslag en alle aanbestedingen moeten openbaar verlopen,' zegt Koen Baert van Natuurpunt.
In afwachting wordt gewerkt op de zuidhelling van de ijzerzandsteenheuvel. De overwoekerende exoten worden gekapt om plaats te maken voor planten als brem en heide, hakhoutbos en bomen met brede kruinen. Door de omvorming naar halfopen parkbos wordt het uitzicht vanop de heuvel naar het dorp en de Demervallei hersteld. Voor de verbossing was de Molenberg een strategisch uitkijkpunt. Daarom werd de molen bij het begin van de eerste Wereldoorlog in brand gestoken.
Bij al dat werk komt de hulp van de kersverse peters van het gebied goed van pas. De kinderen geven mee vorm aan de natuur en het landschap valkbij hun school. En ze leren ook wat bij over de geschiednis van het monument dat de molen is.
 
Geert Mertens, "Betekom. Geld gezocht voor restauratie oude molen. Natuurpunt en Molenwerkgroep organiseren zaterdag Dag van de Molenberg", Het Laatste Nieuws, 27.09.2016.
De molenruïne op de Molenberg. - Foto Bollen
Natuurpunt Begijnendijk en de Betekomse Molenwerkgroep organiseren op zaterdag 1 oktober de eerste Dag van de Molenberg. Er wordt een pop-upcafé 'Daar bij die Molen' georganiseerd en er staan talloze geleide wandelingen op het programma waarbij uitleg wordt gegeven over de molenruïne. De initiatiefnemers willen de molen op korte termijn restaureren en de historische uitkijkfunctie over de omgeving herstellen.
"Onze gemeente is niet rijk bezaaid met historische monumenten maar met de oude molen op de Molenberg hebben we een topper van formaat in huis", zegt Koen Baert van Natuurpunt. "Niet alleen is de molen één van de oudste van ons land, het is ook één van de weinige torenmolens. Dat is een molen met een cilindervormige en robuuste stenen romp waarop de molenkap met wieken geplaatst werd."
1428
Wanneer de molen precies werd gebouwd, is niet geheel duidelijk. "De molen was eigendom van de heren van Rivieren", voegt hij eraan toe. "In 1428 werd in het rekeningboek voor het eerst melding gemaakt van een windmolen in Betekom. Vermoedelijk was dit een ander exemplaar, want eind 15de eeuw werd de streek tussen Aarschot en Haacht grondig verwoest door plunderende soldaten en ging de molen van Betekom in vlammen op. De huidige molen werd wellicht in de loop van de 16de eeuw gebouwd."
Degelijke constructie
Ook tijdens de Eerste Wereldoorlog kreeg de molen het zwaar te verduren. "Het terugtrekkende Belgische leger stak de molen in september 1914 in brand", gaat hij verder. "Sinds toen rest er van het gebouw enkel nog de circa tien meter hoge ijzerzandstenen romp met een plint in witte zandsteen. Het feit dat de molen er, na honderd jaar, nog staat bewijst de degelijkheid van de constructie. Toch laten regen en wind zich steeds meer voelen."
Gered van sloophamer
In 1990 redde Natuurpunt de ruïne van een zekere sloop door de grond te kopen. In 1993 werd hij beschermd als monument en voerden enkele enthousiastelingen instandhoudingswerken uit. Recent heeft Natuurpunt twee grote stappen kunnen zetten om de restauratie te doen slagen. "Tot voor kort had Natuurpunt acht are in eigendom maar dit werd uitgebreid met een hectare spontaan opgeschoten bos", klinkt het.
Samen met het bureau ALT-architectuur werd een samenwerking aangegaan voor de opmaak van een restauratieplan. "De eerste horde, de opmaak en goedkeuring van een beheerplan is genomen." Architect Thierry Lagrage werkt verder aan het ontwerp. "Belangrijk is dat het rustieke karakter zoveel mogelijk bewaard blijft. Openstelling zou occasioneel kunnen, waarbij kleine groepjes bezoekers via de trap naar een uitkijkplatform zouden kunnen gaan. Op die manier wordt de historische uitkijkfunctie van het monument hersteld."
Alle bijdrages welkom
De initiatiefnemers rekenen op bijdragen van de Vlaamse en gemeentelijke overheid, maar ook particulieren kunnen hun steentje bijdragen. Een bijdrage voor het molenfonds is welkom op het rekeningnummer BE56 2930 2120 7588, Vermelding project 3963 - restauratie oude molen Begijnendijk.
Tijdens de eerste Dag van de Molenberg kan je er van 15.30 uur terecht voor het pop-up café. Kunstenaar Wilfried De Cock zal tijdens het evenement kleine beeldjes van de molen in brons gieten. Voor de muzikale ambiance zorgen Myositis, Caravan en Autumn Chills. 's Avonds wordt de ruïne sfeervol belicht.

Literatuur

Lieven Denewet, "De vroegste stenen windmolen-vermelding in Vlaanderen: Betekom, 1597", in: Molenecho's, X, 1982, p. 207-211;
H. Guislain, M. Janssens, P. Rens & R. Wittermann, "De Oude Molen van Betekom", in: Het Oude Land van Aarschot, XXX, 1995, 3, p. 125-188;
C. Wellens, "Betekom", in: Oost-Brabant, III, 1957;
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 4: arrondissement Leuven (A-L)", Kinrooi, Studiekring 'Ons Molenheem', 1993;
P. Bauters, "De Molentoren te Betekom geeft een geheim prijs", in: Levende Molens, jg. 9 (1987), nr. 1, p.2-3, ill.
Pauwels Dirk, Doperé Frans en Bart Minnen, "De Demer gedomineerd: de heer van Rivieren en zijn middeleeuwse woontoren in Gelrode", M & L (Monumenten, Landschappen en Archeologie), XXXI, 2012, nr. 1.
A. ver Elst, "De windmolen in onze folklore", Brabant (tijdschrift), V, 1960, p. 4-5 (4).
Mailbericht Gaëtan Algoet, 28.07.2014.

Persberichten
GGH, "Comité in de weer voor molenruïne", in: Het Nieuwsblad, 02.10.2007.
GGH, "Plannen molen", in: Het Nieuwsblad, 15.01.2008.
Guido Govaerts, "Zondag 11 september. Hulst in de kijker", Het Nieuwsblad, 06.09.2011.
Guido Govaerts, "Natuurpunt lost belofte in tegen 2015. Buurbewoners wachten op restauratie molen", Het Nieuwsblad, 07.09.2011.
Guido Govaerts, "Nieuwe poging voor conservatie molen Betekom. Molenwerkgroep mikt naar augustus 2014", Het Laatste Nieuws, 03.07.2012.
"Molenruïne van Betekom: naar de definitieve conservatie?" begijnendijk.be (2013)
Guido Govaerts, "Leerlingen helpen mee aan natuurbeheer. Peter De Klimroos zorgt voor de Molenberg", Het Nieuwsblad, 21.12.2014.
Geert Mertens, "Betekom. Geld gezocht voor restauratie oude molen. Natuurpunt en Molenwerkgroep organiseren zaterdag Dag van de Molenberg", Het Laatste Nieuws, 27.09.2016.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 8 april 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens